فشار خون بالا و سردرد بعد از زایمان: کی نشانه‌ی خطر است؟

اگر چند روز یا حتی چند هفته بعد از زایمان سردردی دارید که با خواب و استراحت بهتر نمی‌شود، آن را فقط به حساب بی‌خوابی نگذارید. بیشتر سردردهای بعد از زایمان به کم‌خوابی، کم‌آبی، گرسنگی یا گرفتگی عضلات گردن مربوط‌اند و خطری ندارند. اما گاهی سردرد نشانه‌ی بالا رفتن فشار خون است. دانستن این تفاوت کمک می‌کند به‌موقع کمک بگیرید.

مسمومیت بارداری بعد از زایمان هم پیش می‌آید

خیلی‌ها فکر می‌کنند مسمومیت بارداری (پره‌اکلامپسی) با به دنیا آمدن نوزاد تمام می‌شود. در بیشتر مادران همین‌طور است، اما گاهی فشار خون بالا بعد از زایمان ادامه پیدا می‌کند یا حتی برای اولین بار بعد از زایمان شروع می‌شود. بیشتر این موارد در چند روز اول رخ می‌دهد، ولی ممکن است تا حدود شش هفته بعد از زایمان هم ظاهر شود؛ یعنی درست وقتی که به خانه برگشته‌اید و همه‌ی توجه‌ها به نوزاد است.

این مشکل حتی برای مادری که فشار خونش در بارداری طبیعی بوده ممکن است پیش بیاید، اما در این مادران احتمالش بیشتر است:

• کسانی که در همین بارداری فشار خون بالا یا مسمومیت بارداری داشته‌اند
• مادرانی که پیش از بارداری فشار خون بالا، دیابت یا بیماری کلیه داشته‌اند
• بارداری چندقلو، اضافه‌وزن زیاد یا اولین بارداری
• مادرانی که سنشان بیشتر از چهل سال است

فرق سردرد معمولی با سردرد هشداردهنده

سردرد ناشی از خستگی معمولاً خفیف یا متوسط است، با استراحت، نوشیدن آب و خوردن غذا کم می‌شود و علامت دیگری همراهش نیست. سردردی که به فشار خون بالا مربوط است معمولاً این ویژگی‌ها را دارد:

• شدید است، ادامه دارد و با استراحت یا مسکن معمولی بهتر نمی‌شود، یا بعد از مسکن زود برمی‌گردد.
• با تاری دید، دیدن نقطه‌های نورانی و جرقه، دوبینی یا حساسیت به نور همراه است.
• با درد زیر دنده‌های سمت راست یا بالای معده همراه است؛ دردی که گاهی با سوزش معده اشتباه گرفته می‌شود.
• با تنگی نفس، به‌ویژه هنگام دراز کشیدن، همراه است.
• با تهوع و استفراغ تازه یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها همراه است.

اگر سردرد با هر کدام از این علامت‌ها همراه است، منتظر نمانید تا خودش بهتر شود. درمان به‌موقع جلوی عوارض جدی مثل تشنج یا سکته‌ی مغزی را می‌گیرد و بیشتر مادرانی که زود مراجعه می‌کنند، به‌خوبی بهبود پیدا می‌کنند.

اندازه‌گیری فشار خون در هفته‌های اول

مراقبت‌های پس از زایمان در مرکز بهداشت یا نزد ماما و پزشک فقط برای معاینه‌ی نوزاد نیست؛ اندازه‌گیری فشار خون مادر یکی از مهم‌ترین بخش‌های آن است. این مراجعه‌ها را حتی اگر حالتان خوب است، از دست ندهید.

اگر در بارداری فشار خون بالا داشتید، پزشک ممکن است بخواهد در روزهای اول بعد از ترخیص زودتر برای کنترل فشار برگردید یا فشارتان را در خانه اندازه بگیرید. در این صورت:

• از فشارسنج بازویی خودکار استفاده کنید که درستی‌اش را در مرکز بهداشت سنجیده‌اید.
• پیش از اندازه‌گیری پنج دقیقه آرام بنشینید، کف پاها روی زمین باشد و بازو هم‌سطح قلب روی میز قرار بگیرد.
• عددها را همراه با تاریخ و ساعت یادداشت کنید و در مراجعه‌ی بعدی نشان دهید.
• از پزشک بپرسید در چه عددی باید تماس بگیرید و در چه عددی باید مستقیم به بیمارستان بروید.

داروی فشار خون فقط با نظر پزشک

بعضی مادران با داروی فشار خون از بیمارستان مرخص می‌شوند و نگران‌اند دارو وارد شیرشان شود. بسیاری از داروهای فشار خون در دوران شیردهی قابل مصرف‌اند و پزشک هنگام تجویز، شیردهی شما را در نظر می‌گیرد. دارو را فقط طبق نظر پزشک ادامه دهید، کم کنید یا قطع کنید؛ قطع ناگهانی ممکن است فشار را دوباره بالا ببرد. اگر بعد از شروع دارو سرگیجه یا ضعف دارید، این را هم به پزشک بگویید تا دارو را تنظیم کند.

مادرانی که در بارداری فشار خون بالا داشته‌اند، در سال‌های بعد هم بیشتر در معرض فشار خون و بیماری قلبی هستند. این به معنای بیمار شدن حتمی نیست، اما بهتر است دست‌کم سالی یک بار فشار خونتان را اندازه بگیرید و این سابقه را به پزشک خانواده بگویید.

کی به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟

در این موارد همان روز با پزشک یا ماما تماس بگیرید یا به بیمارستان بروید:

• فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در دو بار اندازه‌گیری در خانه
• سردردی که با استراحت و مسکن معمولی بهتر نمی‌شود
• ورم ناگهانی صورت، دور چشم‌ها یا دست‌ها
• تهوع یا استفراغ تازه‌ای که دلیل دیگری ندارد

در این موارد فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین بیمارستان بروید:

• سردرد شدید و ماندگار، به‌ویژه همراه با تاری دید یا دیدن جرقه
• درد زیر دنده‌های راست یا بالای شکم
• تنگی نفس یا احساس کمبود هوا
• فشار خون ۱۶۰ روی ۱۱۰ یا بالاتر
• تشنج، گیجی، یا بی‌حسی و ضعف یک طرف بدن

هنگام تماس یا مراجعه حتماً بگویید که به‌تازگی زایمان کرده‌اید.