نینیهمراهلختهی خون بعد از زایمان: درد و ورم یک‌طرفه‌ی ساق پا را جدی بگیرید
خطر لخته‌ی خون در هفته‌های اول بعد از زایمان، به‌ویژه بعد از سزارین، بیشتر است. نشانه‌های لخته در پا و ریه، راه‌های ساده‌ی پیشگیری و مصرف درست جوراب و آمپول ضدانعقاد را بشناسید.
اینکه بعد از زایمان هر دو پایتان کمی ورم داشته باشد یا بعد از ایستادن طولانی خسته و سنگین شود، معمولاً طبیعی است. اما دردی که فقط در یک پا است، با ورم و گرمی همراه است و روزبه‌روز بیشتر می‌شود، می‌تواند نشانه‌ی لخته‌ی خون در سیاهرگ‌های عمقی پا باشد. لخته‌ی خون بعد از زایمان شایع نیست، اما درمان به‌موقع آن بسیار مؤثر است؛ برای همین شناختن نشانه‌هایش ارزش زیادی دارد.
چرا بعد از زایمان خطر لخته بیشتر است؟
بدن در بارداری خودش را برای زایمان آماده می‌کند تا جلوی خونریزی زیاد گرفته شود؛ یکی از این آمادگی‌ها این است که خون راحت‌تر لخته می‌شود. این حالت تا چند هفته بعد از زایمان ادامه دارد. به همین دلیل خطر لخته در شش هفته‌ی اول، به‌ویژه در روزها و هفته‌های نخست، حتی از دوران بارداری هم بیشتر است.
چند عامل این خطر را بیشتر می‌کند:
- زایمان سزارین، به‌ویژه سزارین اورژانسی
- کم‌تحرکی و مدت طولانی در بستر ماندن
- خونریزی زیاد هنگام زایمان یا عفونت بعد از آن
- اضافه‌وزن، سیگار کشیدن، مسمومیت بارداری یا بارداری چندقلو
- سابقه‌ی لخته‌ی خون در خود مادر یا خانواده‌ی نزدیک
داشتن این عوامل به معنای ایجاد لخته نیست؛ فقط یعنی پیشگیری برایتان مهم‌تر است.
لخته در ساق پا چه نشانه‌هایی دارد؟
لخته معمولاً در سیاهرگ‌های عمقی ساق یا ران ایجاد می‌شود و نشانه‌هایش بیشتر در یک پا دیده می‌شود:
- درد یا حساسیت در ساق یا ران، شبیه گرفتگی عضله، که با استراحت بهتر نمی‌شود
- ورم یک پا که با پای دیگر آشکارا فرق دارد
- گرمی پوست و قرمزی یا تغییر رنگ روی ناحیه‌ی دردناک
- دردی که با ایستادن و راه رفتن بیشتر می‌شود
اگر یک پا دردناک، ورم‌کرده و گرم است، منتظر نمانید تا خودش خوب شود. همان روز به پزشک یا اورژانس بیمارستان مراجعه کنید تا با معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی رگ‌ها بررسی شود. تا آن زمان پا را ماساژ ندهید.
وقتی لخته به ریه می‌رسد
گاهی تکه‌ای از لخته جدا می‌شود و به ریه می‌رود. به این حالت آمبولی ریه می‌گویند و یک اورژانس واقعی است. نشانه‌های آن ممکن است حتی بدون درد پا ظاهر شوند:
- تنگی نفس ناگهانی یا نفس‌نفس زدن بدون دلیل روشن
- درد قفسه‌ی سینه، به‌ویژه دردی که با نفس عمیق یا سرفه بیشتر می‌شود
- سرفه‌ی خونی
- تپش قلب شدید، سرگیجه یا غش
با دیدن هر کدام از این نشانه‌ها فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. خودتان رانندگی نکنید و منتظر نمانید ببینید بهتر می‌شود یا نه. هنگام تماس بگویید که به‌تازگی زایمان کرده‌اید.
پیشگیری در خانه
- زود راه بروید. حتی بعد از سزارین، کادر درمان معمولاً از همان روز اول کمک می‌کند چند قدم بردارید. در خانه هم هر چند ساعت یک بار، هرچند کوتاه، قدم بزنید.
- وقتی در تخت یا روی مبل هستید، مچ پاها را بچرخانید و پنجه‌ها را بالا و پایین ببرید.
- آب و مایعات کافی بنوشید تا بدنتان کم‌آب نشود؛ شیردهی نیاز به مایعات را بیشتر هم می‌کند.
- اگر سفر طولانی با خودرو در پیش دارید، هر یکی دو ساعت توقف کنید و چند دقیقه راه بروید.
- سیگار نکشید و از دود سیگار دیگران دوری کنید.
جوراب و آمپول ضدانعقاد را درست مصرف کنید
اگر پزشک جوراب فشاری تجویز کرده، آن را صبح پیش از ورم کردن پاها بپوشید، اندازه‌ی درست را از داروخانه بگیرید و مراقب باشید لبه‌ی بالایی آن تا نخورد، چون لبه‌ی تاخورده مثل یک بند سفت جلوی جریان خون را می‌گیرد.
در مادرانی که خطر بیشتری دارند، پزشک ممکن است آمپول ضدانعقاد (رقیق‌کننده‌ی خون) را برای چند روز یا چند هفته تجویز کند. این آمپول‌ها زیر پوست تزریق می‌شوند و معمولاً در شیردهی قابل استفاده‌اند.
- دوره‌ی درمان را کامل کنید؛ حتی اگر حالتان خوب است، نوبتی را جا نیندازید و خودسرانه قطع نکنید.
- اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده تزریق می‌کند، روش درست را از پرستار یا ماما یاد بگیرید و جای تزریق را هر بار عوض کنید.
- کبودی کوچک در جای تزریق شایع است و جای نگرانی ندارد.
کی به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟
در این موارد همان روز به پزشک یا اورژانس بیمارستان مراجعه کنید:
- یک پا دردناک، ورم‌کرده، گرم یا قرمز شده است.
- درد ساق یا ران بعد از یک روز بهتر نشده یا بیشتر شده است.
- ورم پاها ناگهان زیاد شده یا با تب همراه است.
- در دوران مصرف آمپول ضدانعقاد خونریزی از لثه یا بینی، ادرار یا مدفوع خونی یا کبودی‌های بزرگ و بی‌دلیل دارید.
تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه‌ی سینه، سرفه‌ی خونی، غش یا خونریزی شدید از واژن را هرگز به فردا موکول نکنید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.