نینیهمراهروانپریشی پس از زایمان: نشانه‌هایی که کمک فوری لازم دارند
روان‌پریشی پس از زایمان نادر اما اورژانسی است و بیشتر در دو هفته‌ی اول شروع می‌شود. نشانه‌های هشدار را بشناسید و بدانید چرا باید بی‌درنگ به اورژانس رفت یا با ۱۱۵ تماس گرفت.
روزهای اول بعد از زایمان برای همه‌ی خانواده پر از خستگی و هیجان است و کمی گریه، زودرنجی و بدخوابی در مادر تازه‌زا طبیعی است. اما گاهی تغییر رفتار مادر از جنس دیگری است: چند شب نخوابیده و هنوز احساس خستگی نمی‌کند، حرف‌هایش عجیب شده یا چیزهایی می‌بیند و می‌شنود که دیگران نمی‌بینند. این‌ها می‌تواند نشانه‌ی روان‌پریشی پس از زایمان باشد؛ بیماری نادر اما اورژانسی که با درمان به‌موقع، در بیشتر موارد به‌خوبی بهبود پیدا می‌کند. این مطلب کمک می‌کند نشانه‌ها را بشناسید و بدانید دقیقاً چه کار کنید.
روان‌پریشی پس از زایمان چیست؟
روان‌پریشی پس از زایمان یعنی مادر بخشی از ارتباطش با واقعیت را از دست بدهد. از هر هزار مادر، حدود یک تا دو نفر به آن دچار می‌شوند. بیشتر موارد در دو هفته‌ی اول بعد از زایمان شروع می‌شود، گاهی در همان چند روز اول، و ممکن است در چند ساعت بدتر شود. این بیماری با غم زودگذر بعد از زایمان و افسردگی پس از زایمان فرق دارد و نتیجه‌ی ضعف، ناز یا کم‌محبتی مادر نیست. یک وضعیت پزشکی اورژانسی است که با صبر کردن یا درمان‌های خانگی خوب نمی‌شود و باید بی‌درنگ بررسی شود.
نشانه‌های هشدار
این نشانه‌ها ممکن است یکی‌یکی یا با هم ظاهر شوند و حال مادر گاهی از ساعتی به ساعت دیگر تغییر کند:
- چند شب بی‌خوابی یا خواب بسیار کم، بدون این‌که احساس خستگی کند.
- سرخوشی غیرعادی، پرحرفی، فکرهای پرشتاب یا بی‌قراری شدید؛ یا برعکس، سکوت و بی‌حرکتی.
- گیجی یا این‌که نداند کجاست و چه روزی است.
- توهم: شنیدن صدا یا دیدن چیزهایی که وجود ندارند.
- بدگمانی و ترس بی‌دلیل، مثلاً این‌که کسی می‌خواهد به او یا نوزاد آسیب بزند.
- باورهای عجیب و محکم درباره‌ی نوزاد، مثلاً این‌که نوزاد عوض شده یا باید از چیزی نجات داده شود.
- رفتار یا حرف‌هایی که با شخصیت همیشگی او جور نیست.
- فکر آسیب زدن به خود یا نوزاد.
فرق مهم با فکرهای ترسناک اضطرابی این است که مادر مضطرب از فکرش وحشت دارد و می‌داند غیرمنطقی است، اما در روان‌پریشی ممکن است باورهایش را کاملاً واقعی بداند و متوجه تغییر حالش نباشد. برای همین، معمولاً همسر و خانواده‌اند که اول متوجه می‌شوند.
همین حالا: اورژانس یا تماس با ۱۱۵
اگر حتی یکی از این نشانه‌ها را در مادری دیدید، منتظر نمانید تا «خودش خوب شود» یا صبح شود:
- مادر را با نوزاد تنها نگذارید، حتی برای چند دقیقه. یک بزرگسال دیگر همیشه کنار هر دو باشد.
- بی‌درنگ او را به اورژانس بیمارستان ببرید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- آرام و مهربان حرف بزنید و با باورهای عجیبش بحث نکنید؛ فقط بگویید نگرانش هستید و می‌خواهید پزشک او را ببیند.
- اگر مادر حاضر به رفتن نیست یا خطر فوری وجود دارد، با ۱۱۵ تماس بگیرید و راهنمایی بخواهید.
- مدارک مراقبت بارداری و فهرست داروهایی را که مصرف می‌کند همراه ببرید.
اگر خود شما مادر هستید و احساس می‌کنید فکرهایتان عجیب شده، ذهنتان از کنترل خارج شده یا چند شب است نمی‌خوابید، به همسر یا یکی از نزدیکان بگویید و همین حالا کمک بگیرید.
درمان و بهبود
روان‌پریشی پس از زایمان معمولاً در بیمارستان و با دارو درمان می‌شود و بیشتر مادران کاملاً بهبود پیدا می‌کنند. تصمیم درباره‌ی داروها و ادامه‌ی شیردهی با پزشک است. بعد از بهبود هم پیگیری منظم، استراحت کافی و حمایت خانواده اهمیت زیادی دارد.
اگر سابقه‌ی قبلی دارید
سابقه‌ی اختلال دوقطبی، روان‌پریشی قبلی یا روان‌پریشی بعد از زایمان قبلی، و همچنین ابتلای مادر یا خواهرتان به این بیماری‌ها، خطر را بیشتر می‌کند. اگر چنین سابقه‌ای دارید، از همان اوایل بارداری به پزشک و ماما بگویید تا با روان‌پزشک برای بارداری و روزهای بعد از زایمان برنامه‌ی مراقبت داشته باشید. داروهای روان‌پزشکی را هم خودسرانه قطع نکنید. خواب کافی در روزهای اول بعد از زایمان برای شما اهمیت ویژه‌ای دارد، پس از قبل برای شیفت‌های شبانه با همسر و خانواده برنامه بریزید.
خلاصه
چند شب بی‌خوابی بدون خستگی، گیجی، توهم، بدگمانی و رفتار یا حرف عجیب در هفته‌های اول بعد از زایمان را جدی بگیرید. مادر را با نوزاد تنها نگذارید و بی‌درنگ به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید. با درمان به‌موقع، بیشتر مادران کاملاً خوب می‌شوند.