غم مادرانه یا افسردگی پس از زایمان؟ نشانه‌ها و راه کمک گرفتن

همه انتظار دارند مادری که تازه فرزندش به دنیا آمده خوشحال‌ترین آدم دنیا باشد. اما خیلی از مادران در روزها و هفته‌های پس از زایمان حال دیگری دارند: بی‌دلیل گریه می‌کنند، زود از کوره درمی‌روند، احساس می‌کنند از پس این مسئولیت برنمی‌آیند یا از خودشان می‌پرسند «چرا آن حس مادرانه‌ای را که همه از آن حرف می‌زدند ندارم؟». اگر این حال شماست، تنها نیستید و این احساس‌ها به معنای مادر بد بودن نیست.

غم مادرانه: گذرا و بسیار شایع

بیشتر مادران در چند روز اول پس از زایمان حالتی را تجربه می‌کنند که به آن «غم مادرانه» می‌گویند. این حالت معمولاً روز دوم تا چهارم شروع می‌شود و با افت ناگهانی هورمون‌ها، خستگی زایمان، کم‌خوابی و بزرگی تغییری که در زندگی رخ داده مرتبط است. نشانه‌هایش گریه‌های ناگهانی، زودرنجی، نگرانی و نوسان خلق است. غم مادرانه خودبه‌خود و معمولاً تا دو هفته پس از زایمان برطرف می‌شود. استراحت، کمک اطرافیان و حرف زدن درباره‌ی احساساتتان بهترین درمان آن است.

افسردگی پس از زایمان: وقتی غم نمی‌رود

افسردگی پس از زایمان عمیق‌تر و ماندگارتر است. از هر ده مادر حدود یک نفر به آن مبتلا می‌شود و ممکن است هر زمانی در سال اول پس از زایمان شروع شود، حتی ماه‌ها بعد. این نشانه‌ها را جدی بگیرید:

• غم، پوچی یا ناامیدی که بیشتر روزها و بیش از دو هفته ادامه دارد.
• از دست دادن علاقه به کارهایی که قبلاً از آن‌ها لذت می‌بردید.
• احساس گناه شدید، بی‌ارزشی یا این فکر که مادر خوبی نیستید.
• خستگی و بی‌انرژی بودن شدید، یا برعکس بی‌قراری.
• ناتوانی در خوابیدن حتی وقتی نوزاد خواب است.
• تغییر زیاد اشتها.
• کم شدن تمرکز و سختی در تصمیم‌گیری.
• احساس نداشتن پیوند با نوزاد، یا دوری از خانواده و دوستان.
• اضطراب شدید، حمله‌های ترس یا فکرهای مزاحم و ترسناک درباره‌ی آسیب دیدن نوزاد.
• فکر آسیب زدن به خود یا این فکر که «بهتر است نباشم».

فکرهای مزاحم درباره‌ی آسیب دیدن نوزاد در مادران مضطرب شایع است و معمولاً به این معنا نیست که به او آسیب می‌زنید؛ اما نشان می‌دهد به کمک نیاز دارید. آن را بی‌پرده با پزشک در میان بگذارید.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

سابقه‌ی افسردگی یا اضطراب، افسردگی در دوران بارداری، اتفاق‌های پراسترس اخیر، مشکلات مالی یا خانوادگی، نداشتن حمایت، زایمان سخت یا آسیب‌زا، بیماری یا بستری شدن نوزاد و مشکلات شیردهی احتمال افسردگی را بالا می‌برند. با این حال هر مادری ممکن است دچار آن شود. پدرها هم مستثنا نیستند و گروهی از آن‌ها در سال اول پس از تولد فرزند افسرده می‌شوند.

درمان و کمک

افسردگی پس از زایمان ضعف یا تنبلی نیست؛ بیماری‌ای است که درمان دارد و هرچه زودتر درمان شود، زودتر بهبود می‌یابد. گفت‌وگودرمانی با روان‌شناس بسیار مؤثر است. گاهی پزشک دارو هم تجویز می‌کند. داروهایی هستند که با شیردهی سازگارند؛ پس نگرانی درباره‌ی شیردهی نباید مانع درمان شود.

در ایران چند راه در دسترس برای کمک گرفتن دارید:

• کارشناس سلامت روان در مراکز خدمات جامع سلامت، که در مراجعه‌های پس از زایمان هم می‌توانید با او صحبت کنید.
• سامانه‌ی ۴۰۳۰ برای مشاوره‌ی تلفنی سلامت روان.
• صدای مشاور بهزیستی با شماره‌ی ۱۴۸۰.
• ماما، پزشک خانواده یا متخصص زنانی که شما را می‌شناسد.

کارهایی که از دست خودتان و خانواده برمی‌آید

• خواب را در اولویت بگذارید. یک نوبت شیر شبانه را با شیر دوشیده‌شده به همسرتان بسپارید تا چند ساعت پیوسته بخوابید.
• کمک بخواهید و کمک را بپذیرید. آشپزی، شست‌وشو و خرید را می‌شود به دیگران سپرد.
• هر روز کمی بیرون بروید و قدم بزنید. نور روز و تحرک حال روحی را بهتر می‌کند.
• با مادران دیگر حرف بزنید. شنیدن تجربه‌های مشابه احساس تنهایی را کم می‌کند.
• اطرافیان به‌جای نصیحت و مقایسه، گوش بدهند و کارهای عملی را به عهده بگیرند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد همین هفته با پزشک یا کارشناس سلامت روان صحبت کنید:

• غم و اضطراب بیش از دو هفته طول کشیده یا روزبه‌روز بدتر می‌شود.
• نمی‌توانید از خودتان یا نوزاد مراقبت کنید.
• فکرهای ترسناک و مزاحم آرامتان نمی‌گذارد.

در این موارد فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید:

• فکر آسیب زدن به خود یا نوزاد دارید.
• مادر حرف‌های عجیب می‌زند، چیزهایی می‌بیند یا می‌شنود که واقعی نیستند، به‌شدت گیج است، یا چند شب اصلاً نخوابیده و بیش از حد پرانرژی است. این‌ها ممکن است نشانه‌ی روان‌پریشی پس از زایمان باشد که نادر اما اورژانسی است.