نینیهمراهورم پا و دست در بارداری: کی عادی است و کی نشانه‌ی خطر؟
ورم ملایم مچ و پا در عصرها و روزهای گرم ماه‌های آخر بارداری شایع است. بدانید چطور آن را کم کنید و کدام نوع ورم، مثل ورم ناگهانی صورت یا ورم یک پا، بررسی فوری لازم دارد.
عصر که می‌شود، کفش‌هایتان تنگ‌تر به نظر می‌رسند و جای کش جوراب روی ساق پا می‌ماند؟ ورم پا در نیمه‌ی دوم بارداری بسیار شایع است و بیشتر وقت‌ها فقط نتیجه‌ی تغییرات طبیعی بدن است. اما چون ورم گاهی نشانه‌ی مسمومیت بارداری یا لخته‌ی خون هم هست، دانستن تفاوت ورم عادی با ورم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد.
چرا در بارداری ورم می‌کنیم؟
در بارداری مقدار آب و خون بدن به‌طور قابل توجهی زیاد می‌شود. هم‌زمان، رحمِ بزرگ‌شده به رگ‌های بزرگ لگن فشار می‌آورد و برگشت خون از پاها به قلب کندتر می‌شود. در نتیجه مقداری مایع در بافت‌های پایین بدن جمع می‌شود.
ورم عادی بارداری معمولاً این ویژگی‌ها را دارد:
- بیشتر در مچ و روی پاها و گاهی ساق دیده می‌شود و هر دو پا را به یک اندازه درگیر می‌کند.
- عصرها، بعد از ایستادن یا نشستن طولانی و در روزهای گرم بیشتر است.
- بعد از استراحت شبانه یا بالا گذاشتن پاها کمتر می‌شود.
- در سه ماه آخر شایع‌تر است و بعد از زایمان کم‌کم از بین می‌رود.
کمی ورم انگشت‌های دست، به‌ویژه صبح‌ها، هم ممکن است عادی باشد. بعضی مادران به‌خاطر همین ورم، شب‌ها گزگز و بی‌حسی انگشتان دست را هم تجربه می‌کنند. اگر حلقه‌ی تنگی به دست دارید، تا دیر نشده آن را دربیاورید.
کارهایی که ورم را کم می‌کنند
- هر وقت می‌توانید پاها را بالا بگذارید؛ مثلاً روی چند بالش، کمی بالاتر از سطح قلب.
- به پهلو، ترجیحاً پهلوی چپ، بخوابید تا فشار رحم بر رگ‌های بزرگ کمتر شود.
- هر روز پیاده‌روی کنید. شنا و ایستادن در آب هم ورم را به‌خوبی کم می‌کند.
- از ایستادن یا نشستن طولانی پرهیز کنید. اگر کارتان نشسته است، هر ساعت چند دقیقه راه بروید و در حالت نشسته مچ پاها را بچرخانید و پنجه‌ها را بالا و پایین ببرید.
- پاها را روی هم نیندازید.
- کفش راحت و جادار و جوراب بدون کش تنگ بپوشید. جوراب‌های فشاری مخصوص بارداری را با نظر پزشک یا ماما امتحان کنید.
- در روزهای گرم در جای خنک بمانید و پاها را در آب خنک بگذارید.
- آب کافی بنوشید. کم کردن آب، ورم را کم نمی‌کند.
- غذاهای خیلی شور و آماده مثل سوسیس، کالباس و تنقلات شور را کمتر بخورید، اما نمک یددار معمولی را به‌طور کامل حذف نکنید.
- داروی ادرارآور و دم‌نوش‌های ادرارآور را خودسرانه مصرف نکنید.
کی ورم نشانه‌ی خطر است؟
مسمومیت بارداری یا پره‌اکلامپسی بیماری‌ای است که معمولاً بعد از هفته‌ی ۲۰ و گاهی تا چند هفته بعد از زایمان رخ می‌دهد و با فشار خون بالا و درگیری کلیه، کبد یا مغز همراه است. اندازه‌گیری فشار خون در همه‌ی ویزیت‌ها برای پیدا کردن همین بیماری است. این نشانه‌ها ممکن است به آن اشاره کنند و بررسی فوری لازم دارند:
- ورم ناگهانی صورت، دور چشم‌ها یا دست‌ها
- افزایش سریع وزن در چند روز
- ورم همراه با سردرد شدید که با استراحت بهتر نمی‌شود
- تاری دید، دیدن نقطه‌های نورانی یا جرقه جلوی چشم
- درد زیر دنده‌ها، به‌ویژه سمت راست، یا درد بالای شکم
- تهوع و استفراغ تازه در ماه‌های آخر
ورم فقط در یک پا
اگر یک ساق پا ورم دارد، دردناک، قرمز یا گرم است یا به‌وضوح از پای دیگر بزرگ‌تر شده، ممکن است لخته‌ی خون در رگ‌های عمقی پا تشکیل شده باشد. خطر این لخته در بارداری و هفته‌های بعد از زایمان بیشتر است. پا را ماساژ ندهید و بدون معطلی به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید.
کی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر ورم ملایم است ولی نگرانش هستید، در ویزیت بعدی مطرح کنید و فشار خونتان را اندازه بگیرید. اما در این موارد همان روز، در چند ساعت آینده، به پزشک، ماما یا زایشگاه مراجعه کنید:
- ورم ناگهانی صورت، دور چشم‌ها یا دست‌ها، یا افزایش سریع وزن
- ورم، درد یا قرمزی فقط در یک پا
- ورمی که با استراحت شبانه اصلاً کم نمی‌شود و روزبه‌روز بیشتر می‌شود
اگر ورم با سردرد شدید، تاری دید، دیدن جرقه یا درد زیر دنده‌ها همراه است، یا حرکات جنین کمتر از همیشه شده، منتظر نمانید و همین حالا به زایشگاه بروید. اگر تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه‌ی سینه، سرفه‌ی خونی، تشنج یا کاهش هوشیاری دارید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.