قنداق کردن نوزاد؛ روش درست، خطر قنداق سفت و زمان کنار گذاشتن

قنداق از قدیمی‌ترین رسم‌های نوزادداری در خانواده‌های ایرانی است و شاید مادربزرگ‌ها با اطمینان بگویند نوزاد بی‌قنداق نمی‌خوابد. پژوهش‌های امروزی نشان می‌دهد قنداق می‌تواند به آرام‌تر خوابیدن برخی نوزادان کمک کند، اما فقط به شرطی که شل، درست و در سن مناسب انجام شود. قنداق سفت سنتی که پاها را صاف و محکم کنار هم می‌بندد، ممکن است به لگن نوزاد آسیب بزند.

قنداق چطور به خواب کمک می‌کند؟

نوزادان در ماه‌های اول واکنشی به نام «از جا پریدن» دارند: با یک صدای ناگهانی یا حتی بی‌دلیل، دست‌هایشان را یک‌باره باز می‌کنند، از خواب می‌پرند و گاهی گریه می‌کنند. قنداق شل دست‌ها را آرام کنار بدن نگه می‌دارد، این پرش‌ها را کمتر بیدارکننده می‌کند و به نوزاد حسی شبیه آغوش و فضای تنگ رحم می‌دهد. البته همه‌ی نوزادان قنداق را دوست ندارند؛ اگر نوزادتان با قنداق بی‌قرارتر است، اجباری در کار نیست.

خطر قنداق سفت برای لگن

در رحم، پاهای جنین خم و از هم باز است و مفصل ران در همین حالت شکل می‌گیرد. اگر پاهای نوزاد را صاف و چسبیده به هم محکم ببندیم، سر استخوان ران ممکن است از حفره‌ی لگن بیرون کشیده شود. این وضعیت که به آن «دررفتگی لگن» یا رشد نامناسب مفصل لگن می‌گویند، در جاهایی که قنداق سفت سنتی رایج بوده، بیشتر دیده شده است. اگر دیر تشخیص داده شود، ممکن است به درمان طولانی، لنگیدن و مشکلات مفصلی در بزرگسالی برسد.

پس قاعده‌ی اصلی این است که در قنداق، پاها آزاد باشند تا در حالت طبیعی خود، مثل پاهای قورباغه، خم و باز شوند. بخش پایینی قنداق باید آن‌قدر گشاد باشد که نوزاد بتواند پاهایش را راحت تکان دهد.

روش درست قنداق، قدم‌به‌قدم

یک پارچه‌ی نخی نازک و بزرگ را به شکل لوزی پهن کنید و گوشه‌ی بالایی را کمی تا کنید.
نوزاد را به پشت روی پارچه بگذارید، طوری که شانه‌هایش هم‌سطح لبه‌ی تاشده باشد و سر و گردنش بیرون از پارچه بماند.
یک دست نوزاد را آرام کنار بدنش نگه دارید، گوشه‌ی همان طرف را روی سینه‌اش بکشید و زیر بدنش در طرف دیگر فرو کنید.
گوشه‌ی پایین را بالا بیاورید و روی پاها بیندازید، بی‌آنکه پاها را صاف کنید. فضای پاها باید پفی و گشاد بماند.
گوشه‌ی دیگر را روی بدن بکشید و زیر نوزاد فرو کنید.
در پایان باید بتوانید دو یا سه انگشت را بین پارچه و سینه‌ی نوزاد جا دهید. قنداق سفت تنفس را محدود می‌کند و قنداق خیلی شل ممکن است باز شود و پارچه‌ی رها روی صورت بیفتد.

کیسه‌های قنداق آماده که بخش پایینی‌شان گشاد و کیسه‌مانند است، جایگزین خوبی برای پارچه هستند؛ اما قنداق یا کیسه‌خواب وزنه‌دار ایمن نیست.

سه قانون ایمنی

نوزاد قنداق‌شده را همیشه به پشت بخوابانید، هیچ‌وقت به شکم یا پهلو. نوزاد قنداقی اگر روی شکم بچرخد، نمی‌تواند با دست‌هایش سرش را بلند کند.
سر و صورت را نپوشانید. پارچه باید پایین‌تر از شانه‌ها باشد و کلاه هم هنگام خواب در خانه لازم نیست.
با لایه‌های زیاد گرمش نکنید. زیر قنداق معمولاً یک لباس نازک کافی است و پتو هم روی نوزاد نیندازید. عرق کردن، داغ بودن پشت گردن، سرخی پوست یا تنفس تند یعنی بیش از حد پوشانده شده است. دمای اتاق را هم معتدل نگه دارید.

کی قنداق را کنار بگذاریم؟

به‌محض اینکه نوزاد نشانه‌های غلت زدن نشان داد، مثلاً روی پهلو چرخید یا تلاش کرد به شکم بچرخد، قنداق را کنار بگذارید. این اتفاق معمولاً حدود ۲ تا ۴ ماهگی می‌افتد و گاهی زودتر. از این زمان به بعد دست‌های نوزاد باید آزاد باشند تا اگر غلت زد، بتواند خودش را جابه‌جا کند و راه تنفسش را باز نگه دارد.

اگر می‌خواهید این تغییر آرام‌تر باشد، از چند هفته پیش از سن غلت زدن، چند شب فقط یک دست را بیرون بگذارید و بعد هر دو دست را، یا به‌جای قنداق از کیسه‌خواب پوشیدنی بی‌آستین استفاده کنید. اما اگر غلت زدن شروع شده، هر دو دست را همان موقع آزاد کنید. بعضی نوزادان چند شب بدخواب می‌شوند، اما زود عادت می‌کنند.

کی با پزشک مشورت کنیم؟

در معاینه‌های دوره‌ای، پزشک یا مرکز بهداشت لگن نوزاد را بررسی می‌کند. اگر یکی از پاها کوتاه‌تر به نظر می‌رسد، چین‌های ران یا باسن نامتقارن است، یک پا کمتر از دیگری باز می‌شود یا هنگام تعویض پوشک صدا یا حس جابه‌جایی در مفصل ران احساس می‌کنید، به پزشک بگویید. سابقه‌ی خانوادگی دررفتگی لگن یا نمایش ته جنین در ماه‌های آخر بارداری را هم حتماً اطلاع دهید، چون ممکن است سونوگرافی لگن لازم باشد.

خلاصه‌ی کاربردی

قنداق شل می‌تواند خواب نوزاد را آرام‌تر کند، به این شرط که دست‌ها آرام کنار بدن باشند، پاها آزاد و خم، سر و صورت باز، نوزاد به پشت خوابیده و بدون گرمای اضافه. با اولین نشانه‌ی غلت زدن هم وقت خداحافظی با قنداق است. قنداق سفت سنتی با پاهای صاف را، حتی اگر رسم خانواده است، کنار بگذارید.