خواب ایمن نوزاد؛ ساده‌ترین راه پیشگیری از مرگ ناگهانی شیرخوار

مرگ ناگهانی شیرخوار یعنی مرگ غیرمنتظره و بی‌علت کودکی زیر یک سال که معمولاً در خواب رخ می‌دهد. بیشترین خطر در دو تا چهار ماهگی است، اما تا پایان سال اول باید حواستان جمع باشد. خبر خوب این است که از وقتی توصیه‌ی خواباندن نوزاد به پشت در دنیا فراگیر شد، آمار این مرگ‌ها در بسیاری از کشورها تقریباً نصف شد. یعنی بخش بزرگی از این خطر در دست خود ماست.

آنچه در ادامه می‌خوانید بر پایه‌ی توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت و آکادمی طب اطفال آمریکاست و برای همه‌ی خواب‌های کودک، چه چرت کوتاه روز و چه خواب شب، صدق می‌کند.

همیشه به پشت

نوزاد را برای هر خوابی به پشت بخوابانید. خوابیدن به شکم یا به پهلو خطر را بالا می‌برد، چون کودک از پهلو به‌راحتی روی شکم می‌چرخد. بعضی خانواده‌ها نگران‌اند که نوزاد طاق‌باز استفراغ کند و شیر به گلویش بپرد. در واقع رفلکس‌های طبیعی نوزاد سالم از راه هوایی‌اش محافظت می‌کند و پس از رواج خواباندن به پشت، موارد خفگی با استفراغ بیشتر نشد. حتی کودکی که ریفلاکس دارد، جز با دستور پزشک، باید به پشت بخوابد.

وقتی کودک خودش یاد گرفت در هر دو جهت غلت بزند، لازم نیست تمام شب او را برگردانید. کافی است در شروع خواب به پشت گذاشته شود.

تشک سفت، تخت خالی

• تشک باید سفت، صاف و اندازه‌ی تخت باشد تا بین تشک و دیواره فاصله‌ای نماند.
• بالش، لحاف، پتوی شل، عروسک پارچه‌ای و محافظ‌های نرم دور تخت را بردارید. تخت خالی، امن‌ترین تخت است.
• اگر نوزاد روی زمین می‌خوابد، تشکش نازک و سفت باشد و از بالش و لحاف بزرگ‌ترها فاصله داشته باشد.
• سطح شیب‌دار برای خواب مناسب نیست. اگر کودک در کالسکه، تاب، گهواره‌ی شیب‌دار یا صندلی خودرو خوابش برد، هر وقت ممکن شد او را به تخت خودش ببرید.
• به‌جای پتو می‌توانید از کیسه‌خواب پوشیدنی نوزاد استفاده کنید. کیسه‌خواب‌های وزنه‌دار توصیه نمی‌شوند.

هم‌اتاق، نه هم‌تخت

بهترین جا برای خواب نوزاد، تخت یا گهواره‌ی جداگانه در اتاق پدر و مادر است؛ دست‌کم تا شش ماهگی. این کار هم شیردهی شبانه را آسان‌تر می‌کند و هم خطر را پایین می‌آورد. خوابیدن نوزاد کنار بزرگ‌ترها در این موقعیت‌ها به‌ویژه پرخطر است:

• وقتی یکی از والدین سیگار می‌کشد، الکل یا مواد مخدر مصرف کرده یا داروی خواب‌آور و آرام‌بخش خورده است؛
• وقتی پدر یا مادر به‌شدت خسته‌اند؛
• وقتی نوزاد نارس یا کم‌وزن است؛
• روی مبل، کاناپه یا صندلی راحتی؛ این‌ها خطرناک‌ترین جاها برای به خواب رفتن با نوزاد در آغوش‌اند.

اگر موقع شیر دادن در تختتان حس کردید ممکن است خوابتان ببرد، بالش و لحاف را از اطراف نوزاد دور کنید و به‌محض بیدار شدن، او را به جای خودش برگردانید.

قنداق درست

بستن قنداق سفت، به‌خصوص با پاهای کشیده و به‌هم‌چسبیده، به مفصل ران آسیب می‌زند. اگر قنداق می‌کنید، روی سینه مرتب و دور باسن و پاها شل ببندید تا پاها بتوانند خم شوند. از وقتی نوزاد تلاش برای غلت زدن را شروع کرد، که معمولاً بین دو تا چهار ماهگی است، قنداق را کنار بگذارید.

کارهای دیگری که خطر را کم می‌کنند

• تغذیه با شیر مادر با خطر کمتر مرگ ناگهانی همراه است.
• دادن پستانک موقع خواب، بعد از جا افتادن شیردهی، مفید است. اگر پستانک در خواب از دهان کودک افتاد، لازم نیست دوباره بگذارید و هرگز آن را با بند به گردن یا لباس کودک وصل نکنید.
• اتاق را خنک و مطبوع نگه دارید. گرمای زیاد خودش عامل خطر است. کودک را فقط یک لایه بیشتر از خودتان بپوشانید و در خانه برای خواب کلاه سرش نگذارید. عرق کردن و داغ بودن پشت گردن یعنی لباسش زیاد است.
• از دوران بارداری تا بعد از تولد، خانه و ماشین را از دود سیگار و قلیان دور نگه دارید.
• واکسن‌ها را سر وقت بزنید. واکسیناسیون کامل هم با خطر کمتر همراه است.

بازی روی شکم در بیداری

خواب به پشت به این معنا نیست که کودک هیچ‌وقت روی شکم نباشد. وقتی بیدار است و شما کنارش هستید، روزی چند بار او را روی شکم بگذارید. این کار عضلات گردن و شانه را قوی می‌کند و جلوی صاف شدن پشت سر را می‌گیرد.

دستگاه‌های پایش تنفس خانگی جای این اصول را نمی‌گیرند. این نکته‌ها را با هر کسی که از کودک نگهداری می‌کند، از مادربزرگ و پدربزرگ تا پرستار، در میان بگذارید تا خواب کودک در هر خانه‌ای به یک شکل امن باشد.