نینیهمراهپرهاکلامپسی یا مسمومیت بارداری: نشانه‌ها و زمانی که باید فوراً به بیمارستان رفت
پره‌اکلامپسی با فشار خون بالا بعد از هفته‌ی ۲۰ بارداری شناخته می‌شود و اغلب در ابتدا بی‌نشانه است. بدانید چه کسانی بیشتر در خطرند، فشار را چطور بسنجید و کدام نشانه‌ها یعنی رفتن فوری به بیمارستان.
پره‌اکلامپسی، که در ایران بیشتر با نام «مسمومیت بارداری» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین عارضه‌های نیمه‌ی دوم بارداری است. اسمش ترسناک است، اما با مراقبت‌های منظم بارداری بیشتر موارد آن زود تشخیص داده می‌شود و مادر و نوزاد با پیگیری درست سالم می‌مانند. کلید کار این است که نشانه‌ها را بشناسید و بدانید کی نباید صبر کنید.
پره‌اکلامپسی چیست؟
پره‌اکلامپسی بیماری‌ای است که به کارکرد جفت و رگ‌های خونی مادر مربوط است و معمولاً بعد از هفته‌ی ۲۰ بارداری، اغلب در ماه‌های آخر، شروع می‌شود. دو نشانه‌ی اصلی آن فشار خون بالا و در بیشتر موارد پروتئین در ادرار است. در موارد شدیدتر ممکن است کبد، کلیه‌ها، مغز و انعقاد خون هم درگیر شوند و جریان خون جفت کم شود که روی رشد جنین اثر می‌گذارد. این بیماری حتی تا چند هفته بعد از زایمان هم ممکن است بروز کند.
پره‌اکلامپسی اغلب در ابتدا هیچ نشانه‌ای ندارد و مادر ممکن است کاملاً احساس سلامت کند در حالی که فشارش بالا رفته است. به همین دلیل اندازه‌گیری منظم فشار خون مهم‌ترین راه تشخیص زودهنگام است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
- بارداری اول، یا فاصله‌ی طولانی از بارداری قبلی.
- سابقه‌ی پره‌اکلامپسی در بارداری قبلی یا در مادر و خواهر.
- فشار خون بالا، دیابت، بیماری کلیه یا بیماری‌های خودایمنی پیش از بارداری.
- بارداری دوقلو یا بیشتر.
- سن بالای ۳۵ سال، چاقی یا بارداری با روش‌های کمک باروری.
اگر در گروه پرخطر هستید، پزشک ممکن است از اوایل بارداری، ترجیحاً پیش از هفته‌ی ۱۶، آسپرین با دوز کم تجویز کند که احتمال بروز پره‌اکلامپسی را کم می‌کند. این دارو را فقط با تجویز پزشک و طبق زمان‌بندی او شروع یا قطع کنید.
فشار خون را جدی بگیرید
فشار ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر در بارداری بالا حساب می‌شود و باید بررسی شود. اگر پزشک خواسته فشارتان را در خانه اندازه بگیرید:
- از فشارسنج بازویی دیجیتال با بازوبند هم‌اندازه‌ی بازوی خود استفاده کنید.
- پنج دقیقه آرام بنشینید؛ پاها روی زمین و بازو هم‌سطح قلب باشد.
- نیم ساعت پیش از اندازه‌گیری چای، قهوه و فعالیت سنگین نداشته باشید.
- عددها را با تاریخ و ساعت یادداشت کنید و به ویزیت ببرید.
اگر فشارتان ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر بود، چند دقیقه استراحت کنید و دوباره بگیرید؛ اگر باز هم بالا بود، همان روز به پزشک یا ماما خبر دهید.
نشانه‌هایی که یعنی مراجعه‌ی فوری
این نشانه‌ها ممکن است یعنی بیماری در حال شدید شدن است:
- سردرد شدید یا ماندگار که با استراحت بهتر نمی‌شود.
- تاری دید، دوبینی، دیدن جرقه یا نقطه‌های نورانی.
- درد زیر دنده‌های سمت راست یا بالای شکم، گاهی شبیه سوزش سر دل شدید.
- ورم ناگهانی صورت، دور چشم‌ها یا دست‌ها، یا افزایش وزن سریع در چند روز.
- تنگی نفس یا نفس‌نفس زدن در حالت استراحت.
- تهوع و استفراغ تازه در نیمه‌ی دوم بارداری.
- کم شدن ادرار یا کم شدن حرکت جنین.
ورم خفیف مچ پا در پایان روز در بارداری شایع است و به‌تنهایی نگران‌کننده نیست؛ ورم ناگهانی صورت و دست‌ها فرق دارد.
پزشک چطور تشخیص می‌دهد و درمان چیست؟
در بیمارستان فشار خون چند بار اندازه‌گیری می‌شود، آزمایش ادرار و خون برای بررسی پروتئین، کلیه‌ها، کبد و پلاکت‌ها انجام می‌شود و سلامت جنین با نوار قلب و سونوگرافی بررسی می‌شود. درمان قطعی پره‌اکلامپسی زایمان است. پزشک بر اساس شدت بیماری و سن بارداری تصمیم می‌گیرد: گاهی مادر با داروی کاهش فشار و پایش دقیق تا نزدیک‌تر شدن به موعد زایمان پیگیری می‌شود و گاهی زایمان زودتر انجام می‌شود. ممکن است برای پیشگیری از تشنج یا کمک به رشد ریه‌های جنین، دارو در بیمارستان تزریق شود.
بعد از زایمان هم فشار خون تا چند هفته پیگیری می‌شود. مادرانی که پره‌اکلامپسی داشته‌اند، در سال‌های بعد هم بهتر است فشار خون و سلامت قلبشان را با پزشک خانواده بررسی کنند.
کی فوراً به بیمارستان برویم یا با ۱۱۵ تماس بگیریم؟
اگر هر یک از نشانه‌های بالا را دارید یا فشارتان ۱۶۰ روی ۱۱۰ یا بیشتر است، بدون معطلی به بیمارستان یا زایشگاه بروید. در این موارد با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- تشنج، گیجی یا از حال رفتن.
- تنگی نفس شدید یا درد قفسه‌ی سینه.
- سردرد بسیار شدید همراه با اختلال دید.
- درد شدید شکم همراه با خونریزی یا سفت شدن مداوم شکم.
این نشانه‌ها را تا چند هفته بعد از زایمان هم جدی بگیرید.