نینیهمراهخرخر، ناله و پرش‌های نوزاد در خواب؛ کی طبیعی است و کی خطرناک؟
نوزادان در خواب پرسروصدا هستند؛ خرخر و ناله می‌کنند، نفسشان نامنظم است و گاهی دست و پایشان می‌پرد. در این مطلب می‌خوانید کدام صداها و حرکات طبیعی است و کدام نشانه‌ها مراجعه‌ی فوری لازم دارد.
شب‌های اول با نوزاد، خیلی از پدر و مادرها به‌جای خوابیدن، کنار گهواره گوش می‌ایستند: نوزاد خرخر می‌کند، ناله می‌کند، چند ثانیه نفس نمی‌کشد و بعد تند نفس می‌کشد، یا ناگهان دستش می‌پرد. خواب نوزادان، برخلاف تصور، اصلاً بی‌صدا نیست. بیشتر این صداها و حرکات بخشی از رشد طبیعی‌اند، اما چند نشانه هم هست که باید بشناسید تا در صورت لزوم سریع اقدام کنید.
چرا نوزاد در خواب این‌قدر سروصدا دارد؟
- مجاری بینی نوزاد باریک است و نوزادان بیشتر از راه بینی نفس می‌کشند. کمی ترشح یا شیر برگشته کافی است تا صدای خرخر یا سوت بینی بشنوید.
- مرکز تنظیم تنفس در مغز نوزاد هنوز در حال کامل شدن است.
- بخش زیادی از خواب نوزاد «خواب فعال» است؛ مرحله‌ای که در آن چشم‌ها زیر پلک حرکت می‌کنند، صورت شکلک درمی‌آورد و نوزاد ناله می‌کند، لبخند می‌زند یا مک می‌زند.
- ناله‌های کوتاه هنگام دفع گاز یا مدفوع هم شایع است، چون نوزاد هنوز یاد نگرفته عضله‌های شکم و لگن را با هم هماهنگ کند.
تنفس نامنظم: چه چیزی طبیعی است؟
در نوزادان سالم، تنفس در خواب اغلب نامنظم است: چند نفس تند و سطحی، بعد یک مکث کوتاه و دوباره نفس کشیدن. به این الگو «تنفس دوره‌ای» می‌گویند. مکث‌های کوتاه کمتر از ۱۰ ثانیه که بعد از آن نوزاد خودبه‌خود نفس می‌کشد، رنگش طبیعی می‌ماند و آرام است، معمولاً بی‌خطر است و طی چند ماه با بزرگ‌تر شدن نوزاد کمتر می‌شود. این الگو در نوزادان زودرس بیشتر دیده می‌شود.
برای کم کردن گرفتگی بینی، هوای اتاق را زیادی خشک و گرم نکنید و اگر ترشح بینی زیاد است، با نظر پزشک از قطره‌ی آب‌نمک استفاده کنید. بخور داغ و روغن‌ها یا پمادهای خوشبو را برای بینی نوزاد به کار نبرید.
پرش‌های دست و پا در خواب
بسیاری از نوزادان در خواب ناگهان دست یا پایشان را تکان می‌دهند، گاهی چند پرش پشت سر هم. این پرش‌ها معمولاً در خواب آرام دیده می‌شوند، با بیدار شدن نوزاد قطع می‌شوند و بی‌خطرند. نوزادی که در بیداری سرحال است، خوب شیر می‌خورد و حرکاتش در بیداری عادی است، معمولاً جای نگرانی ندارد. این پرش‌ها در چند ماه اول کم‌کم از بین می‌روند و لازم نیست دست و پای نوزاد را محکم نگه دارید.
این نشانه‌ها یعنی اورژانس
اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، معطل نکنید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا نوزاد را فوراً به نزدیک‌ترین اورژانس برسانید:
- مکث تنفس ۲۰ ثانیه یا بیشتر
- مکث کوتاه‌تری که با کبودی، رنگ‌پریدگی یا شل شدن بدن همراه است
- کبودی لب‌ها، زبان یا دور دهان
- تو کشیده شدن پوست بین دنده‌ها، زیر دنده‌ها یا بالای جناغ با هر نفس
- تنفس خیلی تند، بیش از ۶۰ بار در دقیقه در حالت آرام
- ناله با هر نفس، باز و بسته شدن پره‌های بینی یا بالا و پایین رفتن سر همراه با تنفس
- نوزادی که بی‌حال است یا به‌سختی بیدار می‌شود
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر
اگر نوزاد نفس نمی‌کشد و کبود یا شل شده است، ارتباط با ۱۱۵ را قطع نکنید و طبق راهنمایی کارشناس اورژانس اقدام کنید.
حرکاتی که باید از آن‌ها فیلم بگیرید
اگر حرکات ریتمیک و تکراری دیدید، مثل تکان خوردن منظم یک دست یا پا، خیره شدن، مک زدن یا پلک زدن‌های پشت سر هم، و این حرکات با لمس کردن، نگه داشتن آرام یا بیدار کردن نوزاد قطع نشد، ممکن است تشنج باشد. در این حالت:
- نوزاد را به پهلو روی سطحی امن بگذارید، چیزی در دهانش نکنید و دست و پایش را محکم نگه ندارید.
- فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و زمان شروع حرکات را یادداشت کنید.
- اگر کسی کنارتان هست، از او بخواهید چند ثانیه از حرکات فیلم بگیرد؛ این فیلم به پزشک خیلی کمک می‌کند.
خواب ایمن، مهم‌ترین مراقبت
صداها هرچه باشند، این اصول را رعایت کنید: نوزاد را همیشه به پشت، روی سطح سفت و صاف جای خواب جداگانه‌ی خودش و در اتاق خودتان بخوابانید، بالش و پتو و عروسک در جای خوابش نباشد و اطرافش دود سیگار و قلیان نباشد. دستگاه‌های خانگی پایش تنفس برای نوزاد سالم لازم نیست و جای این اصول را هم نمی‌گیرد.
خلاصه‌ی کاربردی
خرخر، ناله‌های گاه‌به‌گاه، نفس‌های نامنظم با مکث کوتاه و پرش‌هایی که با بیدار شدن قطع می‌شود، در نوزادان سالم شایع است. اما مکث تنفس طولانی، کبودی، تو کشیده شدن دنده‌ها و تنفس خیلی تند یعنی اورژانس. حرکات تکراری که با لمس قطع نمی‌شود هم ممکن است تشنج باشد و تماس فوری با ۱۱۵ لازم دارد.