نینیهمراهخارش شدید کف دست و پا در بارداری: کلستاز بارداری را جدی بگیرید
خارش خفیف شکم در بارداری شایع است، اما خارش شدید کف دست و پا، به‌ویژه در شب، ممکن است نشانه‌ی کلستاز بارداری باشد. بدانید چه آزمایشی لازم است، پیگیری چطور است و کی فوراً کمک بگیرید.
در ماه‌های آخر بارداری کمی خارش پوست شکم تقریباً عادی است؛ پوست کش می‌آید، خشک می‌شود و می‌خارد. اما اگر خارش آن‌قدر شدید است که کف دست‌ها و پاهایتان را مدام می‌خراشید و شب‌ها خواب را از شما می‌گیرد، این دیگر یک ناراحتی ساده‌ی پوستی نیست و باید بررسی شود. علت ممکن است کلستاز بارداری باشد؛ اختلالی کبدی که با تشخیص و پیگیری به‌موقع، بیشتر مادران و نوزادان به سلامت از آن عبور می‌کنند.
خارش معمولی یا خارش هشداردهنده؟
خارش معمولی بارداری بیشتر روی پوست کشیده‌ی شکم، پستان‌ها و ران‌هاست، با مرطوب‌کننده و لباس نخی بهتر می‌شود و خواب را به هم نمی‌زند. خارش کلستاز این ویژگی‌ها را دارد:
- بیشتر در کف دست‌ها و کف پاها شروع می‌شود، هرچند ممکن است به همه‌ی بدن برسد.
- شب‌ها شدیدتر است.
- معمولاً جوش یا دانه‌ای ندارد و فقط رد خاراندن دیده می‌شود.
- اغلب در سه ماه سوم شروع می‌شود، گاهی زودتر.
- ممکن است با ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ، بی‌اشتهایی یا زردی خفیف همراه باشد.
کلستاز بارداری چیست؟
در کلستاز، جریان صفرا در کبد کند می‌شود و اسیدهای صفراوی در خون بالا می‌روند. هورمون‌های بارداری و زمینه‌ی ارثی در بروز آن نقش دارند. احتمالش در این مادران بیشتر است:
- کسانی که در بارداری قبلی کلستاز داشته‌اند؛ احتمال تکرارش زیاد است.
- کسانی که مادر یا خواهرشان کلستاز داشته است.
- بارداری دوقلو یا بیشتر.
- سابقه‌ی بیماری کبد یا کیسه‌ی صفرا.
کلستاز برای خود مادر معمولاً خطرناک نیست و خارشش بعد از زایمان از بین می‌رود. اهمیتش برای جنین است: در موارد شدید، خطر زایمان زودرس، دفع مدفوع جنین در مایع آمنیوتیک و به‌ندرت مرگ جنین پیش از تولد بالاتر می‌رود. به همین دلیل پیگیری دقیق لازم است.
چطور تشخیص داده می‌شود؟
اگر خارش هشداردهنده دارید، پزشک یا ماما آزمایش خون درخواست می‌کند:
- اسیدهای صفراوی خون، که مهم‌ترین آزمایش برای تشخیص و تعیین شدت کلستاز است.
- آزمایش‌های کارکرد کبد، یعنی آنزیم‌های کبدی و بیلی‌روبین.
- گاهی آزمایش‌های دیگر و سونوگرافی کبد و کیسه‌ی صفرا تا علت‌های دیگر کنار گذاشته شوند.
گاهی خارش چند روز یا چند هفته زودتر از بالا رفتن اسیدهای صفراوی شروع می‌شود. اگر جواب اول طبیعی بود ولی خارش ادامه دارد، از پزشک بپرسید کی آزمایش را تکرار کنید.
درمان و پیگیری
اگر کلستاز تأیید شود، هدف دو چیز است: کم کردن خارش و مراقبت دقیق از جنین.
- پزشک معمولاً دارویی برای کم کردن خارش تجویز می‌کند؛ نوع و مقدار آن فقط با نظر پزشک است.
- آزمایش اسیدهای صفراوی و آنزیم‌های کبد در فاصله‌های منظم تکرار می‌شود.
- ویزیت‌ها بیشتر می‌شود و ممکن است نوار قلب جنین و سونوگرافی برای بررسی سلامت او درخواست شود.
- بسته به سطح اسیدهای صفراوی و سن بارداری، پزشک ممکن است زمان زایمان را زودتر از موعد معمول تعیین کند. این تصمیمی پیشگیرانه است که بر اساس وضعیت خود شما گرفته می‌شود.
در خانه این کارها خارش را قابل‌تحمل‌تر می‌کند:
- دوش آب خنک یا ولرم به جای آب داغ.
- لباس نخی، گشاد و روشن و ملافه‌ی خنک.
- گذاشتن کف دست و پا روی حوله‌ی خنک یا کمپرس سرد پیش از خواب.
- کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها تا خاراندن پوست را زخم نکند.
- مرطوب‌کننده‌ی ساده و بدون عطر برای پوست خشک.
داروهای ضدخارش، پمادها و داروهای گیاهی را خودسرانه مصرف نکنید.
بعد از زایمان
خارش معمولاً در چند روز اول بعد از زایمان کم می‌شود. پزشک ممکن است چند هفته بعد آزمایش کبد را تکرار کند تا مطمئن شود همه‌چیز به حالت عادی برگشته است. در بارداری بعدی، سابقه‌ی کلستاز را از همان ویزیت اول بگویید و پیش از شروع قرص ضدبارداری هورمونی هم آن را با پزشک در میان بگذارید.
کی به پزشک مراجعه کنیم؟
خارش شدید کف دست و پا یا خارش شبانه را همان روز به پزشک یا ماما اطلاع دهید و منتظر ویزیت بعدی نمانید. در این موارد فوراً به بیمارستان یا زایشگاه بروید:
- کم شدن یا تغییر الگوی حرکت جنین.
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم.
- ادرار تیره مثل چای پررنگ یا مدفوع کم‌رنگ.
- خونریزی، درد شکم یا نشت آب.
- حال عمومی بد، استفراغ یا درد زیر دنده‌ی راست.
اگر حرکات جنین خیلی کم شده یا قطع شده، خونریزی شدید دارید یا خودتان نمی‌توانید سریع به زایشگاه برسید، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.