نینیهمراههوای گرم و کودک؛ کم‌آبی را با نوشیدنی و غذا پیشگیری کنیم
کودک در گرما زودتر از بزرگ‌ترها آب از دست می‌دهد و تشنگی‌اش را دیر می‌فهمد. نوشیدنی‌های مناسب، میوه‌های آب‌دار، نشانه‌های کم‌آبی و زمان تماس با اورژانس در گرمازدگی را بشناسید.
تابستان فصل آب‌بازی، پارک و سفر است، اما گرمای هوا برای کودک‌ها چالش هم دارد. کودک خردسال سرگرم بازی می‌شود، تشنگی‌اش را دیر می‌فهمد یا نمی‌تواند آن را بیان کند و بدنش هم زودتر از بزرگ‌ترها آب از دست می‌دهد. خبر خوب این است که با نوشیدنی‌های درست، غذاهای آب‌دار و چند مراقبت ساده، می‌شود از کم‌آبی و گرمازدگی پیشگیری کرد.
چرا کودک در گرما زودتر کم‌آب می‌شود؟
سطح بدن کودک نسبت به وزنش بزرگ‌تر است و در گرما سریع‌تر آب از دست می‌دهد. سازوکار عرق کردن و خنک شدن بدنش هم هنوز به کارایی بزرگ‌ترها نیست. از همه مهم‌تر، کودک وسط بازی کمتر به فکر آب خوردن می‌افتد. پس منتظر نمانید که خودش آب بخواهد؛ نوشیدن را شما یادآوری کنید.
چه بنوشد؟
- آب ساده بهترین نوشیدنی است. آن را خنک، نه یخ‌زده، و در بطری یا لیوان مخصوص خود کودک در دسترسش بگذارید.
- پیش از بازی، هر چند وقت یک بار در میان بازی و بعد از آن، چند جرعه آب به او پیشنهاد دهید.
- کودک شش‌ماهه تا یک‌ساله را در گرما بیشتر شیر مادر یا شیر خشک بدهید و همراه غذایش چند جرعه آب با لیوان بدهید. نوزاد زیر شش ماه که فقط شیر مادر می‌خورد، حتی در گرما به آب جداگانه نیاز ندارد؛ فقط دفعات شیردهی را بیشتر کنید.
- شیر و دوغ کم‌نمک هم مایعات بدن را تأمین می‌کنند.
- نوشابه، شربت‌های پرشکر، آب‌میوه‌ی صنعتی، چای سرد و نوشیدنی‌های کافئین‌دار را کنار بگذارید. قند زیاد و کافئین کمکی به رفع تشنگی نمی‌کنند و گاهی اسهال یا دفع ادرار را بیشتر می‌کنند.
- رنگ ادرار راهنمای خوبی است: زرد کم‌رنگ یعنی مایعات کافی است و زرد تیره یعنی کودک آب بیشتری لازم دارد.
میوه‌ها و غذاهای آب‌دار
بخشی از آبی که بدن لازم دارد از غذا می‌آید. در روزهای گرم، سفره را آب‌دارتر کنید:
- هندوانه، طالبی، خربزه، هلو، پرتقال، انگور و توت‌فرنگی. انگور را برای کودک خردسال از طول چهار قسمت کنید و دانه‌های درشت هندوانه را بگیرید.
- خیار و گوجه‌فرنگی کنار ناهار و شام
- ماست و خیار، ماست ساده و دوغ
- سوپ و خورش‌های آب‌دار به‌جای غذاهای خشک و سرخ‌کرده
- بستنی یخی خانگی از میوه‌ی له‌شده یا ماست، که هم خنک می‌کند و هم کودک با اشتیاق می‌خورد
پیشگیری از گرمازدگی
- بازی بیرون را به صبح زود و عصر ببرید و در ساعت‌های گرم میانه‌ی روز در سایه یا خانه بمانید.
- لباس نخی، گشاد و روشن و کلاه لبه‌دار بپوشانید.
- کودک را حتی برای چند دقیقه در ماشین پارک‌شده تنها نگذارید. دمای داخل ماشین در مدت کوتاهی به حد خطرناک می‌رسد.
- اگر کودک خیلی گرمش شده، او را به جای خنک ببرید، با آب ولرم حمامش کنید و مایعات بدهید.
نشانه‌های کم‌آبی
کم‌آبی خفیف را معمولاً می‌شود در خانه با نوشیدن مکرر برطرف کرد. نشانه‌های آن:
- تشنگی، لب و دهان خشک
- ادرار کمتر از معمول یا تیره، یا پوشک‌هایی که کمتر خیس می‌شوند
- خستگی، بی‌حوصلگی و بدخلقی
در کم‌آبی شدیدتر، کودک چند ساعت ادرار نمی‌کند، بی‌اشک گریه می‌کند، چشم‌ها یا ملاجش گود افتاده، دست و پایش سرد است یا خیلی خواب‌آلود و بی‌حال شده است. این وضعیت مراجعه‌ی فوری لازم دارد. اگر کودک اسهال یا استفراغ هم دارد، محلول اوآراس را به روشی که پزشک یا داروساز می‌گوید بدهید.
کی با پزشک یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیریم؟
خستگی گرمایی معمولاً با تعریق زیاد، رنگ‌پریدگی، ضعف، سردرد و تهوع همراه است. کودک را فوراً به جای خنک ببرید، لباسش را سبک کنید، پوستش را با آب ولرم خیس کنید و اگر هوشیار است، جرعه‌جرعه آب بدهید. اگر ظرف مدت کوتاهی بهتر نشد، او را به پزشک برسانید.
گرمازدگی یک اورژانس است. اگر هر کدام از این نشانه‌ها را دیدید، با ۱۱۵ تماس بگیرید:
- پوست خیلی داغ و سرخ، چه خشک و چه خیس
- گیجی، رفتار غیرعادی یا بی‌پاسخ بودن
- غش کردن یا تشنج
- استفراغ مکرر، تنفس و ضربان تند
- نشانه‌های کم‌آبی شدید
تا رسیدن کمک، کودک را در جای خنک نگه دارید، لباس اضافه‌اش را درآورید و بدنش را با آب ولرم و باد خنک کنید. به کودکی که هوشیار نیست چیزی برای خوردن یا نوشیدن ندهید.
جمع‌بندی
در روزهای گرم، آب را همیشه در دسترس کودک بگذارید و خودتان یادآوری کنید، میوه و غذای آب‌دار را بیشتر کنید، از آفتاب میانه‌ی روز دوری کنید و رنگ ادرار را زیر نظر داشته باشید. بی‌حالی، گیجی یا پوست داغ را هرگز نادیده نگیرید.