غذای کودک به ذائقه‌ی ما بزرگ‌ترها بی‌مزه است و همین باعث می‌شود دستمان بی‌اختیار سراغ نمکدان یا شکر برود. در بعضی خانواده‌ها هم رسم است کام نوزاد را با عسل بردارند یا پستانک را به عسل آغشته کنند. اما در سال اول، عسل یک خطر واقعی و جدی دارد و نمک و شکر اضافه هم نه‌تنها لازم نیستند، بلکه به کلیه‌ها، دندان‌ها و عادت‌های غذایی آینده‌ی کودک آسیب می‌زنند. خبر خوب این است که ذائقه‌ی کودک هنوز تازه است و طعم طبیعی غذا را به‌خوبی می‌پذیرد.

عسل و بوتولیسم؛ چرا حتی کمی هم نه؟

عسل ممکن است هاگ نوعی باکتری را داشته باشد که در روده‌ی نابالغ شیرخوار رشد می‌کند و سمی می‌سازد که به عضلات و اعصاب آسیب می‌زند. به این بیماری «بوتولیسم شیرخوار» می‌گویند. بیماری نادری است، اما می‌تواند شدید باشد و به بستری شدن و کمک تنفسی نیاز پیدا کند. روده‌ی بزرگ‌ترها و کودکان بالای یک سال از پس این هاگ‌ها برمی‌آید و برای همین عسل برای آن‌ها بی‌خطر است.

چند نکته که معمولاً ناگفته می‌ماند:

عسل پاستوریزه، طبیعی و «درمانی» فرقی ندارند؛ هیچ‌کدام تا یک‌سالگی مناسب نیستند.
پختن هم هاگ را از بین نمی‌برد؛ پس کیک، شیرینی، فرنی یا غذای عسل‌دار هم نه.
آغشته کردن پستانک یا کام برداشتن با عسل را کنار بگذارید. اگر در خانواده‌تان رسم کام برداشتن هست، می‌توانید آن را با کمی شیر مادر انجام دهید.

اگر کودکتان ناخواسته عسل خورده است، وحشت نکنید؛ بیشتر کودکان بیمار نمی‌شوند. موضوع را به پزشکش بگویید و تا چند هفته به نشانه‌هایی که در ادامه آمده دقت کنید.

نمک و کلیه‌های کوچک

نیاز نوزاد به نمک بسیار کم است و شیر مادر یا شیر خشک و خود مواد غذایی آن را کاملاً تأمین می‌کنند. کلیه‌های شیرخوار هنوز نمی‌توانند نمک اضافه را به‌خوبی دفع کنند و نمک زیاد به آن‌ها فشار می‌آورد. عادت به طعم شور در کودکی هم با فشار خون بالاتر در بزرگسالی ارتباط دارد.

نمک پنهان را هم در نظر بگیرید:

پنیر شور، کالباس، سوسیس و گوشت‌های فرآوری‌شده
پودر و قرص عصاره‌ی مرغ و گوشت
رب، ترشی، شور و چیپس
نان‌هایی که نمک زیادی دارند و دوغ

هنگام آشپزی، سهم کودک را پیش از نمک زدن جدا کنید. بعد از یک‌سالگی هم غذای خانواده را کم‌نمک بپزید و فقط از نمک یددار استفاده کنید.

شکر، عادت به شیرینی و پوسیدگی دندان

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند تا دوسالگی به غذا و نوشیدنی کودک شکر اضافه نشود. کودک به‌طور طبیعی شیرینی را دوست دارد؛ اگر زود با طعم خیلی شیرین آشنا شود، سبزی‌ها و غذاهای کم‌شیرین را راحت‌تر پس می‌زند. شکر خوراک باکتری‌های دهان هم هست و با اولین دندان‌ها، خطر پوسیدگی شروع می‌شود؛ به‌خصوص وقتی کودک با شیشه‌ی شیر شیرین یا پستانک شیرین به خواب می‌رود.

شکر پنهان در بیسکویت، کیک، آب‌میوه‌ی صنعتی، ماست میوه‌ای، شیرینی، نبات، شیره و حلوای شیرین هم هست. فرنی و حریره را هم بدون شکر بپزید.

چاشنی‌های سالم به‌جای نمک و شکر

غذای بی‌نمک لزوماً بی‌مزه نیست:

سبزی‌های معطر مثل شوید، جعفری، گشنیز، ریحان و نعناع
پیاز و سیر کاملاً پخته که طعم شیرین و ملایمی دارند
ادویه‌های ملایم مثل دارچین، زردچوبه، زیره و هل، به مقدار کم
کمی آب‌لیموی تازه یا آب‌نارنج در سوپ و پوره
برای شیرینی: موز رسیده، سیب و گلابی پخته، کدو حلوایی، خرما یا کشمش خیس‌خورده و پوره‌شده

ادویه‌های تند و فلفل را فعلاً کنار بگذارید.

کی با پزشک مشورت کنیم؟

نشانه‌های بوتولیسم معمولاً چند روز تا چند هفته بعد از خوردن ظاهر می‌شوند. اگر کودک زیر یک سال یبوست تازه و چندروزه دارد و همراه آن، مکیدن ضعیف، گریه‌ی ضعیف، کم شدن حالت‌های صورت، افتادگی پلک یا شل شدن بدن دیدید، همان روز به پزشک مراجعه کنید. سختی تنفس یا بی‌حالی شدید، اورژانسی است؛ فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

جمع‌بندی عملی

تا یک‌سالگی هیچ شکلی از عسل، حتی پخته یا روی پستانک، به کودک ندهید.
به غذای سال اول نمک اضافه نکنید و سهم کودک را پیش از نمک زدن جدا کنید.
تا دوسالگی شکر اضافه ندهید و شیرینی را از میوه بگیرید.
با سبزی معطر، پیاز و ادویه‌ی ملایم، غذای کودک را خوش‌طعم کنید.