نینیهمراهعرق نعناع، نبات‌داغ و جوشانده برای نوزاد؛ بی‌خطر است؟
نوزاد زیر شش ماه جز شیر به چیزی نیاز ندارد و دم‌نوش‌ها و عرقیات گیاهی می‌توانند برایش خطرناک باشند. راه‌های امن آرام کردن دل‌درد و نشانه‌هایی را که مراجعه‌ی فوری لازم دارند، بشناسید.
در خیلی از خانواده‌های ایرانی، اولین توصیه برای دل‌درد یا بی‌قراری نوزاد یک قاشق عرق نعناع، کمی نبات‌داغ یا جوشانده‌ی زیره و رازیانه است. این توصیه‌ها از سر محبت و تجربه‌ی نسل‌های قبل می‌آیند، اما امروز می‌دانیم که برای نوزاد، به‌ویژه در شش ماه اول، نه لازم‌اند و نه بی‌خطر. خبر خوب این است که برای آرام کردن دل‌درد نوزاد، راه‌های امن‌تر و مؤثرتری وجود دارد.
چرا نوزاد زیر شش ماه فقط شیر می‌خواهد؟
سازمان جهانی بهداشت و وزارت بهداشت توصیه می‌کنند نوزاد تا پایان شش‌ماهگی فقط با شیر مادر یا در صورت نیاز شیر خشک تغذیه شود؛ حتی بدون آب. شیر مادر همه‌ی آب و مواد مغذی لازم را، حتی در هوای گرم، به نوزاد می‌رساند.
معده‌ی نوزاد خیلی کوچک است. هر جرعه‌ی نبات‌داغ یا دم‌نوش، جایی را پر می‌کند که باید شیر در آن باشد. نتیجه این است که نوزاد کمتر شیر می‌خورد، وزن‌گیری‌اش کند می‌شود و تولید شیر مادر هم به‌تدریج کم می‌شود. آب و مایعات رقیق اگر زیاد داده شوند، می‌توانند نمک خون نوزاد را پایین بیاورند و حتی به تشنج برسند.
خطر دم‌نوش‌ها و عرقیات گیاهی برای نوزاد
«گیاهی» همیشه به معنای «بی‌خطر» نیست، به‌خصوص برای بدن کوچک و کبد و کلیه‌ی نابالغ نوزاد:
- عرق نعناع و ترکیبات نعناع‌دار ماده‌ای به نام منتول دارند که در نوزادان می‌تواند باعث تنگی ناگهانی راه هوایی و مشکل تنفسی شود.
- غلظت عرقیات و جوشانده‌های خانگی معلوم نیست و ممکن است آلوده به میکروب یا ناخالصی باشند.
- بعضی گیاهان مثل بادیان ستاره‌ای در نوزادان باعث بی‌قراری شدید، استفراغ و تشنج شده‌اند. رازیانه و گیاهان دیگر هم برای این سن ایمنی ثابت‌شده‌ای ندارند.
- نبات‌داغ و آب‌قند فقط شکرند؛ هیچ ماده‌ی مغذی ندارند و ذائقه‌ی نوزاد را به شیرینی عادت می‌دهند.
- عسل، چه در دم‌نوش و چه تنها، برای کودک زیر یک سال ممنوع است، چون ممکن است عامل بوتولیسم نوزادی را داشته باشد که بیماری خطرناکی است.
- ترنجبین، شیرخشت یا نبات‌داغ زردی نوزاد را درمان نمی‌کنند و فقط مراجعه به پزشک را عقب می‌اندازند.
بعد از شش‌ماهگی که غذای کمکی شروع می‌شود، دادن کمی آب با لیوان همراه غذا اشکالی ندارد. اما دم‌نوش، عرقیات و نوشیدنی شیرین در سال اول همچنان توصیه نمی‌شوند.
راه‌های امن آرام کردن دل‌درد و قولنج
بسیاری از نوزادان سالم در هفته‌های اول ساعت‌ها بی‌دلیل گریه می‌کنند؛ حالتی که «قولنج نوزادی» نام دارد. این گریه‌ها معمولاً حدود شش‌هفتگی به اوج می‌رسند و تا سه یا چهارماهگی خودبه‌خود کم می‌شوند. در این مدت:
- وسط و آخر شیردهی، نوزاد را آروغ بدهید و بعد از شیر مدتی او را صاف در آغوش نگه دارید.
- گرفتن درست پستان را با ماما یا مشاور شیردهی بررسی کنید. اگر شیشه می‌خورد، سوراخ سرشیشه نباید خیلی تند یا خیلی کند باشد.
- شکمش را با دست گرم و در جهت عقربه‌های ساعت آرام ماساژ دهید یا پاهایش را مثل رکاب زدن دوچرخه حرکت دهید.
- در حالی که بیدار است، او را روی ساعد خود، شکم به پایین، نگه دارید و آهسته در اتاق راه بروید؛ این حالت خیلی از نوزادان را آرام می‌کند.
- حمام ولرم، راه رفتن با نوزاد در آغوش، صدای یکنواخت و محیط کم‌نور را امتحان کنید.
- اگر گریه‌ها با بثورات، استفراغ زیاد یا مدفوع غیرعادی همراه است، پیش از حذف هر غذایی از رژیم مادر با پزشک مشورت کنید.
- قطره‌ها و داروهای ضدنفخ را فقط با نظر پزشک بدهید.
گریه‌ی طولانی خسته‌کننده است. اگر احساس کردید کلافه شده‌اید، نوزاد را به پشت در تخت خودش بخوابانید و چند دقیقه از اتاق بیرون بروید یا از کسی کمک بخواهید. هرگز نوزاد را تکان ندهید.
کی فوراً به پزشک برویم؟
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه
- استفراغ جهنده، سبز یا خونی، یا خون در مدفوع
- شیر نخوردن، کم شدن پوشک‌های خیس یا خواب‌آلودگی و بی‌حالی
- گریه‌ای که با همیشه فرق دارد، جیغ‌مانند است یا با هیچ کاری آرام نمی‌شود
- شکم سفت و ورم‌کرده
- زردی در روز اول تولد، زردی که بیشتر می‌شود یا بعد از دو هفته ادامه دارد، یا مدفوع کم‌رنگ
اگر به نوزاد دم‌نوش یا عرق گیاهی داده‌اید و حالا تنفسش سخت شده، لب‌هایش کبود است، بی‌حال است یا تشنج می‌کند، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
جمع‌بندی
تا شش‌ماهگی فقط شیر مادر یا شیر خشک؛ بدون آب، نبات‌داغ، عرقیات و جوشانده. برای دل‌درد نوزاد، آروغ گرفتن، ماساژ شکم، آغوش و صبر مؤثرتر و امن‌تر از هر دم‌نوشی است و هر دارویی فقط با نظر پزشک.