سردرد در بارداری: کدام مسکن مجاز است و کدام سردرد خطرناک است؟

سردرد از آن ناراحتی‌هایی است که در بارداری زیاد سراغ مادران می‌آید، به‌ویژه در ماه‌های اول. خبر خوب این است که بیشتر این سردردها بی‌خطرند و با چند تغییر ساده بهتر می‌شوند. اما چون در بارداری نمی‌شود هر دارویی را خورد و بعضی سردردها در ماه‌های آخر پیام مهمی دارند، بهتر است بدانید کدام مسکن را می‌توانید مصرف کنید و کدام سردرد را نباید در خانه تحمل کنید.

چرا در بارداری سردرد می‌گیرم؟

در سه ماه اول چند عامل در کنار هم سردرد را شایع می‌کنند:

• تغییر هورمون‌ها و افزایش حجم خون.
• کم‌آبی، به‌خصوص وقتی تهوع اجازه نمی‌دهد مایعات کافی بنوشید.
• کم‌خوابی و خستگی.
• کنار گذاشتن ناگهانی چای و قهوه؛ بدنی که به کافئین عادت داشته، با کم شدن آن چند روزی سردرد می‌گیرد.
• گرسنگی و افت قند خون وقتی وعده‌ها نامنظم می‌شود.
• استرس و گرفتگی عضلات گردن و شانه.

در بسیاری از مادرانی که پیش از بارداری میگرن داشته‌اند، حمله‌ها در سه ماه دوم و سوم کمتر می‌شود. اگر میگرن دارید، درباره‌ی داروهایی که قبلاً مصرف می‌کردید زود با پزشک صحبت کنید، چون بعضی از آن‌ها در بارداری مناسب نیستند.

اول، راه‌های بدون دارو

پیش از رفتن سراغ قرص، این کارها را امتحان کنید. برای بسیاری از مادران همین‌ها کافی است:

• در اتاقی تاریک و آرام دراز بکشید و چند دقیقه چشم‌هایتان را ببندید.
• در طول روز آب کافی بنوشید؛ رنگ روشن ادرار نشانه‌ی خوبی است.
• وعده‌های کوچک و منظم بخورید و میان‌وعده‌ای مثل میوه یا نان و پنیر همراه داشته باشید.
• کمپرس سرد روی پیشانی یا پشت گردن بگذارید. برای سردردهای تنشی، دوش آب ولرم یا ماساژ ملایم شانه‌ها هم کمک می‌کند.
• خوابتان را منظم کنید و اگر شب‌ها بد می‌خوابید، روز کمی استراحت کنید.
• مصرف کافئین را به‌تدریج کم کنید، نه یک‌باره.
• پیاده‌روی سبک در هوای آزاد و تنفس آرام، تنش را کم می‌کند.

کدام مسکن مجاز است؟

استامینوفن مسکنی است که در بارداری بیشتر از همه بررسی شده و در صورت نیاز معمولاً مجاز شمرده می‌شود. با این حال:

• کمترین مقداری را که اثر می‌کند برای کوتاه‌ترین مدت مصرف کنید و مقدار و فاصله‌ی مصرف را با نظر پزشک یا داروساز تعیین کنید.
• به قرص‌های سرماخوردگی و مسکن‌های ترکیبی دقت کنید؛ بعضی از آن‌ها کافئین یا داروهای دیگری دارند که ممکن است برای بارداری مناسب نباشند.
• اگر هر روز یا چند روز در هفته به مسکن نیاز دارید، خودتان ادامه ندهید؛ مصرف زیاد مسکن خودش می‌تواند سردردهای پشت سر هم بسازد.

ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و آسپرین را بدون دستور پزشک نخورید. این داروها به‌ویژه در نیمه‌ی دوم بارداری ممکن است روی کلیه‌ها و قلب جنین و مقدار آب دور جنین اثر بگذارند. گاهی پزشک آسپرین با دوز کم را برای پیشگیری از مسمومیت بارداری تجویز می‌کند؛ این با مصرف خودسرانه‌ی آسپرین برای سردرد فرق دارد. داروهای مخصوص میگرن و دم‌نوش‌های گیاهی ناشناخته را هم فقط با مشورت پزشک به کار ببرید.

کدام سردرد خطرناک است؟

بیشتر سردردهای سه ماه اول تنشی یا ناشی از تغییرات عادی‌اند. اما سردردی که بعد از هفته‌ی ۲۰ شروع می‌شود می‌تواند معنای دیگری داشته باشد. سردرد شدید و ماندگار، به‌خصوص اگر با تاری دید، دیدن جرقه، ورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا درد زیر دنده‌های سمت راست همراه باشد، ممکن است نشانه‌ی پره‌اکلامپسی یا مسمومیت بارداری باشد. این وضعیت با فشار خون بالا همراه است و تشخیص به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد. اگر فشارسنج در خانه دارید، فشارتان را بگیرید و یادداشت کنید، اما برای تماس با پزشک منتظر عدد نمانید.

سردرد ناگهانی و بسیار شدید که در چند ثانیه به اوج می‌رسد، یا سردردی که با تب و سفتی گردن یا ضعف یک طرف بدن همراه است، در هر زمانی از بارداری اورژانسی است.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد همان روز با پزشک یا ماما تماس بگیرید:

• پیش از هفته‌ی ۲۰، سردرد شدیدی که با استراحت و استامینوفن بهتر نمی‌شود.
• سردردی که الگویش با همیشه فرق دارد یا روزبه‌روز بدتر می‌شود.
• سردرد همراه با تب یا استفراغ مکرر.
• نیاز به مسکن در بیشتر روزهای هفته.
• هر سردرد تازه و ماندگار بعد از هفته‌ی ۲۰، حتی بدون نشانه‌ی دیگر، تا فشار خونتان اندازه گرفته شود.

در این موارد منتظر نوبت نمانید؛ فوراً به زایشگاه بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• سردرد شدید بعد از هفته‌ی ۲۰ که با استراحت و استامینوفن بهتر نمی‌شود، یا همراه با تاری دید، دیدن جرقه، ورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا درد زیر دنده‌ی راست و سر دل است.
• فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر همراه با سردرد.
• سردرد ناگهانی و انفجاری، یا سردردی که با سفتی گردن، تشنج، گیجی، بی‌حسی یا ضعف یک طرف بدن، اختلال در حرف زدن یا از حال رفتن همراه است.