صحنه‌ی آشنای ماه‌های اول غذای کمکی: کودک لقمه‌ای برمی‌دارد، صورتش سرخ می‌شود، زبانش بیرون می‌آید و صدای عق زدنش بلند می‌شود. دل پدر و مادر فرو می‌ریزد. خبر خوب این است که بیشتر این لحظه‌ها عق زدن طبیعی‌اند، نه خفگی. شناختن تفاوت این دو و دانستن کاری که در خفگی واقعی باید کرد، هم آرامش شما را بیشتر می‌کند و هم ممکن است جان کودک را نجات دهد.

عق زدن؛ سازوکار محافظ بدن

عق زدن رفلکسی است که لقمه‌ی بزرگ یا نامناسب را پیش از رسیدن به راه هوایی به جلوی دهان برمی‌گرداند. در شیرخوار، نقطه‌ی تحریک این رفلکس جلوتر از بزرگسال و روی زبان است و به همین دلیل با کوچک‌ترین لقمه‌ی تازه هم فعال می‌شود. با تمرین و بزرگ‌تر شدن کودک، این نقطه عقب‌تر می‌رود و عق زدن کمتر می‌شود.

نشانه‌های عق زدن:

کودک صدا دارد؛ سرفه می‌کند، عق می‌زند یا گریه می‌کند.
گاهی کمی استفراغ می‌کند.
بعد از چند لحظه خودش لقمه را جلو می‌آورد یا قورت می‌دهد و آرام می‌شود.

در این حالت دست در دهانش نکنید و به پشتش نزنید. کنارش بمانید و با صدای آرام به او اطمینان بدهید. سرفه بهترین راه باز کردن مسیر است.

خفگی؛ وضعیتی که کمک فوری می‌خواهد

در خفگی، راه هوایی بسته شده و هوا به ریه نمی‌رسد. خفگی معمولاً بی‌صداست:

کودک نمی‌تواند گریه کند یا صدایی دربیاورد، یا سرفه‌اش ضعیف و بی‌اثر است.
برای نفس کشیدن تقلا می‌کند، اما صدای تنفسش زیر و خس‌دار است یا اصلاً صدایی ندارد.
رنگ لب‌ها و صورتش کبود یا خاکستری می‌شود.
وحشت‌زده به نظر می‌رسد یا کم‌کم بی‌حال و بی‌پاسخ می‌شود.

اقدام فوری در خفگی و تماس با ۱۱۵

اگر کس دیگری کنارتان است، از او بخواهید همان لحظه با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرد و گوشی را روی بلندگو بگذارد. اگر تنها هستید، کمک‌های اولیه را فوراً شروع کنید و اگر می‌توانید، هم‌زمان با گوشی روی بلندگو با ۱۱۵ تماس بگیرید.

برای کودک زیر یک سال:

کودک را روی ساعد خود، رو به پایین و با سری پایین‌تر از بدن بخوابانید و فکش را با دست نگه دارید.
با پاشنه‌ی دست دیگر، پنج ضربه‌ی محکم بین دو کتفش بزنید.
اگر لقمه بیرون نیامد، کودک را به پشت برگردانید و با دو انگشت، پنج فشار محکم روی وسط قفسه‌ی سینه، کمی پایین‌تر از خط نوک پستان‌ها، وارد کنید.
این چرخه را تا بیرون آمدن لقمه یا رسیدن اورژانس تکرار کنید.

برای کودک بالای یک سال، پشت او بایستید یا زانو بزنید، مشت یک دست را کمی بالای ناف و پایین‌تر از جناغ بگذارید، دست دیگر را روی آن بگیرید و با حرکت‌های سریع به سمت داخل و بالا فشار بدهید تا لقمه بیرون بیاید؛ این همان «مانور هایملیک» است.

چند نکته‌ی حیاتی:

اگر لقمه را در دهان نمی‌بینید، انگشت در دهان نبرید؛ ممکن است آن را عمیق‌تر بفرستید.
کودک را وارونه تکان ندهید و به او آب ندهید.
اگر کودک بی‌هوش شد، او را روی سطح سفت بخوابانید و طبق راهنمایی اپراتور ۱۱۵ احیا را شروع کنید.
حتی اگر لقمه بیرون آمد و حالش خوب شد، همان روز پزشک باید او را ببیند، به‌ویژه اگر سرفه یا خس‌خس ادامه دارد.

شرکت در یک دوره‌ی کوتاه کمک‌های اولیه‌ی کودکان، که هلال‌احمر و بعضی مراکز درمانی برگزار می‌کنند، بهترین آمادگی است.

خوراکی‌های پرخطر و شکل درست بریدنشان

خوراکی‌های گرد، سفت، لیز یا چسبناک بیشترین خطر را دارند:

انگور، گیلاس، گوجه‌فرنگی گیلاسی و زیتون: هسته را درآورید و از طول به چهار قسمت ببرید.
آجیل، مغزها و دانه‌های کامل: تا چهار پنج‌سالگی درسته ندهید؛ آسیاب‌شده یا به صورت کره‌ی رقیق بدهید.
سوسیس و هات‌داگ: بهتر است اصلاً ندهید؛ اگر دادید، از طول نواری و بعد ریز خرد کنید.
هویج و سیب خام: رنده کنید یا بخارپز و نرم کنید.
ذرت بوداده، آب‌نبات سفت، آدامس و شکلات مغزدار: در این سن کنار بگذارید.
کره‌ی بادام‌زمینی غلیظ: با آب گرم یا پوره رقیق کنید.
ماهی و مرغ: تیغ و استخوان‌های ریز را کامل جدا کنید.

قواعد ایمن سر سفره

کودک صاف و عمودی بنشیند؛ در صندلی غذا یا روی پای بزرگ‌تر.
هیچ‌وقت کودک را هنگام غذا خوردن تنها نگذارید، حتی برای یک لحظه.
در ماشین، کالسکه، هنگام راه رفتن، دویدن یا بازی غذا ندهید.
لقمه را به زور در دهان کودک نگذارید و بگذارید با سرعت خودش بخورد.
به خواهر و برادر بزرگ‌تر یاد بدهید خوراکی‌هایشان را به کوچک‌تر ندهند.

جمع‌بندی عملی

عق زدن با صدا و سرفه طبیعی است؛ آرام بمانید و دخالت نکنید.
خفگی بی‌صداست؛ فوراً کمک‌های اولیه را شروع کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
خوراکی‌های گرد را از طول ببرید و آجیل درسته ندهید.
کودک همیشه نشسته و زیر نظر بزرگ‌تر غذا بخورد.