نینیهمراهبهداشت غذای کودک؛ شستن، پختن و نگهداری برای پیشگیری از مسمومیت
بیشتر مسمومیت‌های غذایی کودکان با چند عادت ساده پیشگیری می‌شود. شستن درست دست و سبزی، پخت کامل گوشت و تخم‌مرغ، نگهداری غذا در سرما و نشانه‌هایی که یعنی باید به پزشک رفت را بخوانید.
بدن کودک در برابر میکروب‌هایی که از راه غذا منتقل می‌شوند، حساس‌تر از بزرگ‌ترهاست. مقدار کمی آلودگی که برای شما شاید فقط یک دل‌پیچه باشد، برای کودک خردسال می‌تواند به اسهال و استفراغ و کم‌آبی برسد. خوشبختانه بیشتر مسمومیت‌های غذایی با چند عادت ساده در آشپزخانه پیشگیری‌پذیرند: تمیز بشویید، کامل بپزید، سرد نگه دارید و خام و پخته را از هم جدا کنید.
شستن دست‌ها، ظرف‌ها، میوه و سبزی
دست‌ها مهم‌ترین راه انتقال میکروب به غذاست. پیش از آشپزی، پیش از غذا دادن به کودک، بعد از دست زدن به گوشت و مرغ خام، بعد از عوض کردن پوشک و بعد از دستشویی، دست‌ها را با آب و صابون و دست‌کم به اندازه‌ی بیست ثانیه بشویید. دست‌های کودک را هم پیش از غذا بشویید و کم‌کم این کار را به عادت خودش تبدیل کنید.
- برای گوشت و مرغ خام، تخته و چاقوی جدا داشته باشید، یا بعد از هر بار استفاده آن‌ها را با آب داغ و مایع ظرف‌شویی بشویید.
- اسفنج و دستمال آشپزخانه را مرتب بشویید، خشک کنید و زود به زود عوض کنید.
- سبزی‌هایی را که خام خورده می‌شوند، به روش توصیه‌شده‌ی مرکز بهداشت پاک کنید: شستن خاک و گل، انگل‌زدایی در آب با چند قطره مایع ظرف‌شویی، ضدعفونی با محلول مخصوص سبزی طبق دستور روی بسته و در آخر آب‌کشی کامل.
- میوه‌ها را زیر آب روان بشویید. برای کودک خردسال، پوست میوه‌هایی مثل سیب و خیار را می‌توانید بگیرید.
پختن کامل گوشت، مرغ و تخم‌مرغ
میکروب‌هایی مثل سالمونلا در گوشت و تخم‌مرغ نیم‌پز زنده می‌مانند. برای غذای کودک:
- گوشت چرخ‌کرده، کباب کوبیده، همبرگر و مرغ باید تا مغز پخته شوند؛ یعنی هیچ قسمت صورتی در وسط آن نماند و آبش شفاف باشد.
- تخم‌مرغ را تا جایی بپزید که سفیده و زرده هر دو سفت شوند. تخم‌مرغ عسلی، نیمرو با زرده‌ی آبکی و دسرها یا سس‌های خانگی با تخم‌مرغ خام برای کودک مناسب نیستند.
- شیر و پنیر فله‌ای و محلی که پاستوریزه نشده‌اند، می‌توانند تب مالت و عفونت‌های دیگر منتقل کنند. لبنیات پاستوریزه بخرید و اگر شیر خام دارید، آن را کامل بجوشانید.
- به کودک زیر یک سال عسل ندهید، حتی در غذای پخته؛ عسل ممکن است عامل مسمومیت خطرناکی به نام بوتولیسم را داشته باشد.
- غذای مانده را پیش از خوردن آن‌قدر گرم کنید که همه‌جایش داغ شود و بخار کند، و آن را فقط یک بار دوباره گرم کنید.
زنجیره‌ی سرما و نگهداری باقی‌مانده‌ی غذا
سرما رشد میکروب‌ها را کند می‌کند. در خرید، لبنیات و گوشت را آخر از همه بردارید و زود به خانه برسانید. دمای یخچال باید حدود چهار درجه یا کمتر باشد و فریزر خیلی سردتر.
- غذای پخته را بیش از دو ساعت، و در هوای گرم بیش از یک ساعت، بیرون از یخچال نگذارید.
- غذای زیاد را برای زود خنک شدن در ظرف‌های کوچک و کم‌عمق تقسیم کنید.
- باقی‌مانده‌ی غذای پخته را برای کودک ظرف یکی دو روز مصرف کنید و اگر بیشتر لازم است، آن را فریز کنید.
- گوشت و مرغ یخ‌زده را در یخچال یخ‌زدایی کنید، نه روی کابینت.
- غذایی را که کودک با قاشق خودش از آن خورده، نگه ندارید؛ بزاق او میکروب را به غذا می‌رساند. سهم کودک را جدا در ظرف کوچکی بکشید.
مسمومیت غذایی چه نشانه‌هایی دارد؟
مسمومیت غذایی معمولاً چند ساعت تا یکی دو روز بعد از خوردن غذای آلوده با تهوع، استفراغ، اسهال، دل‌پیچه و گاهی تب شروع می‌شود. بیشتر موارد خفیف‌اند و ظرف چند روز خوب می‌شوند. مهم‌ترین کار در خانه، جلوگیری از کم‌آبی است: شیر مادر را ادامه دهید، مایعات را کم و مکرر بدهید و از محلول اوآراس به روشی که پزشک یا داروساز می‌گوید استفاده کنید. نوشابه و آب‌میوه‌ی شیرین اسهال را بدتر می‌کنند. داروی ضداسهال و ضدتهوع را بدون تجویز پزشک به کودک ندهید.
کی با پزشک مشورت کنیم؟
در این موارد همان روز کودک را به پزشک برسانید:
- کودک زیر یک سال که استفراغ یا اسهال دارد
- نشانه‌های کم‌آبی: پوشک خشک در چند ساعت گذشته یا ادرار کم و تیره، دهان خشک، گریه‌ی بی‌اشک، گود افتادن چشم‌ها یا ملاج
- استفراغ پشت سر هم که نمی‌گذارد هیچ مایعی در معده بماند
- خون در مدفوع یا استفراغ سبزرنگ
- تب بالا، دل‌درد شدید یا اسهالی که بیش از چند روز طول کشیده است
- چند نفر از خانواده که بعد از خوردن یک غذا بیمار شده‌اند
اگر کودک خیلی بی‌حال یا خواب‌آلود است، به سختی بیدار می‌شود یا تنفسش تند و سخت شده، معطل نکنید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
جمع‌بندی
دست‌ها و وسایل را تمیز نگه دارید، سبزی را درست پاک کنید، گوشت و تخم‌مرغ را کامل بپزید و غذا را زود به یخچال برسانید. اگر کودک بیمار شد، مایعات را فراموش نکنید و نشانه‌های کم‌آبی را جدی بگیرید.