نینیهمراهنشانههای حساسیت غذایی در کودک؛ کهیر و ورم لب کی اورژانسی می‌شود؟
کهیر، ورم لب یا استفراغ کمی بعد از خوردن یک غذا می‌تواند نشانه‌ی حساسیت غذایی باشد. بشناسید کدام غذاها بیشتر حساسیت می‌دهند، کدام نشانه‌ها یعنی واکنش شدید و بعد از هر واکنش چه باید کرد.
وقتی کودک چند دقیقه بعد از خوردن یک غذای تازه کهیر می‌زند یا لب‌هایش ورم می‌کند، طبیعی است که بترسید. حساسیت غذایی یعنی دستگاه ایمنی بدن به اشتباه یک خوراکی معمولی را خطرناک می‌پندارد و به آن واکنش نشان می‌دهد. بیشتر واکنش‌ها خفیف‌اند، اما گاهی واکنشی شدید و تهدیدکننده رخ می‌دهد که به آن «آنافیلاکسی» می‌گویند. شناختن نشانه‌ها کمک می‌کند در لحظه‌ی لازم سریع و درست عمل کنید.
کدام غذاها بیشتر حساسیت می‌دهند؟
تقریباً هر غذایی ممکن است حساسیت بدهد، اما بیشتر واکنش‌ها در کودکان به این خوراکی‌ها مربوط است:
- شیر گاو و فراورده‌های آن
- تخم‌مرغ
- بادام‌زمینی
- پسته، گردو، بادام، فندق و مغزهای دیگر
- کنجد و ارده، که در حلوا ارده، نان‌های کنجدی و بعضی شیرینی‌ها پنهان است
- گندم
- ماهی و میگو
حساسیت به شیر و تخم‌مرغ در بسیاری از کودکان تا سن مدرسه برطرف می‌شود، اما حساسیت به بادام‌زمینی، مغزها و کنجد ماندگارتر است. در کودکان سالم دلیلی برای عقب انداختن این غذاها بعد از شروع غذای کمکی نیست، به شرطی که به شکل مناسب سن داده شوند: مغزها را درسته ندهید، چون خطر خفگی دارند، بلکه پودرشده یا به شکل کره‌ی رقیق‌شده بدهید و شیر گاو را پیش از یک‌سالگی جایگزین شیر مادر یا شیر خشک نکنید. اگر کودک اگزمای شدید دارد یا قبلاً واکنش داشته، زمان و روش شروع را با پزشک هماهنگ کنید.
نشانه‌های واکنش حساسیتی
نشانه‌ها معمولاً چند دقیقه تا دو ساعت بعد از خوردن غذا ظاهر می‌شوند:
- کهیر: برجستگی‌های قرمز یا صورتی خارش‌دار که جابه‌جا می‌شوند
- ورم لب، پلک یا صورت
- خارش یا سوزش دهان
- استفراغ، دل‌درد یا اسهال
- عطسه، آبریزش بینی یا خارش چشم
همه‌ی قرمزی‌ها حساسیت نیستند. قرمزی دور دهان بعد از گوجه‌فرنگی یا مرکبات اغلب از تماس اسید میوه با پوست است و زود می‌رود. کهیر هم در کودکان زیاد به دنبال عفونت‌های ویروسی پیدا می‌شود. عدم تحمل غذایی، مثل نفخ بعد از شیر، هم با حساسیت فرق دارد و خطرناک نیست.
نشانه‌های واکنش شدید
واکنش شدید معمولاً بیش از یک دستگاه بدن را درگیر می‌کند و سریع پیش می‌رود:
- تنفس سخت، تند یا پرصدا، خس‌خس سینه یا سرفه‌های پشت سر هم
- گرفتگی یا تغییر صدا، سختی بلع یا آب دهانی که کودک نمی‌تواند قورت دهد
- ورم زبان یا گلو
- رنگ‌پریدگی، سردی پوست یا لب‌های کبود
- بی‌حالی ناگهانی، شل شدن بدن یا گیجی؛ در شیرخوار، خواب‌آلودگی غیرعادی
- کهیر گسترده همراه با استفراغ‌های پشت سر هم
در لحظه‌ی واکنش چه کنیم؟
- خوردن غذا را فوراً متوقف کنید و باقی‌مانده‌ی آن را از دهان کودک بیرون بیاورید. کودک را وادار به استفراغ نکنید.
- اگر هر یک از نشانه‌های شدید را دارد، بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر پزشک قبلاً برای کودک قلم تزریق اپی‌نفرین تجویز کرده، همان‌طور که آموزش دیده‌اید فوراً آن را بزنید و بعد تماس بگیرید.
- کودک را سرپا نگه ندارید و راه نبرید. اگر رنگ‌پریده و بی‌حال است، او را بخوابانید و پاهایش را کمی بالا بگذارید؛ اگر به‌سختی نفس می‌کشد، بگذارید بنشیند و اگر استفراغ می‌کند، به پهلو بخوابانید.
- شربت ضدحساسیت فقط خارش و کهیر را کم می‌کند و جلوی واکنش شدید را نمی‌گیرد؛ به امید آن منتظر نمانید. در واکنش خفیف هم دارو را با نظر پزشک بدهید.
- حتی اگر حال کودک بهتر شد، تا چند ساعت زیر نظرش داشته باشید؛ واکنش ممکن است دوباره برگردد.
بعد از واکنش
غذای مشکوک را تا زمان بررسی کنار بگذارید و از غذا، زمان خوردن و نشانه‌ها یادداشت و عکس بردارید. برای تشخیص به پزشک کودک یا متخصص آلرژی مراجعه کنید. پزشک ممکن است آزمایش پوستی یا خون بخواهد که فقط کنار سابقه‌ی واکنش معنا دارد؛ پس آزمایش‌های حساسیت غذایی را بدون نشانه انجام ندهید و غذاهای زیادی را خودسرانه حذف نکنید. اگر حساسیت تأیید شد، از پزشک یک «برنامه‌ی اقدام اضطراری» مکتوب بخواهید و آن را به مهدکودک، مادربزرگ‌ها و هر کسی که از کودک مراقبت می‌کند بدهید. برچسب مواد غذایی را همیشه بخوانید.
چه زمانی اورژانس لازم است؟
با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر کودک:
- به‌سختی نفس می‌کشد، خس‌خس دارد یا صدایش گرفته است.
- زبان یا گلویش ورم کرده یا نمی‌تواند قورت دهد.
- رنگ‌پریده، بی‌حال، گیج یا بی‌هوش شده است.
- بعد از خوردن غذا کهیر گسترده و استفراغ مکرر دارد.
اگر فقط کهیر یا ورم خفیف لب داشت و بعد برطرف شد، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.