تب در کودکان؛ کی نگران شویم و چه کار کنیم؟

دیدن کودکی که داغ و بی‌حال در آغوشتان افتاده است، برای هر پدر و مادری نگران‌کننده است. اما بیشتر تب‌های دوران کودکی به‌خاطر عفونت‌های ویروسی‌اند و خودبه‌خود خوب می‌شوند. تب خودش بیماری نیست؛ واکنش بدن برای مبارزه با میکروب‌هاست. به همین دلیل، حال و رفتار کودک از عدد دماسنج مهم‌تر است. یک استثنای مهم وجود دارد: نوزاد زیر سه ماه.

تب یعنی چند درجه؟

به‌طور کلی دمای ۳۸ درجه‌ی سانتی‌گراد یا بیشتر، تب است. دمای زیر بغل کمی پایین‌تر از دمای واقعی بدن است و دقت کمتری دارد؛ پس اگر زیر بغل نزدیک ۳۸ بود، آن را جدی بگیرید. دست گذاشتن روی پیشانی راه مطمئنی برای سنجش تب نیست.

از دماسنج دیجیتال استفاده کنید. دماسنج جیوه‌ای اگر بشکند، بخار جیوه‌اش سمی است و بهتر است کنار گذاشته شود. در نوزادان زیر سه ماه، دماسنج مقعدی دقیق‌ترین روش است و در کودکان بزرگ‌تر، دماسنج زیر بغل یا گوشی و از حدود چهار سالگی، دماسنج دهانی هم به کار می‌آید.

در خانه چه کنیم؟

هدف، راحت کردن کودک است، نه پایین آوردن عدد دماسنج به هر قیمتی. کودکی که تب دارد اما بازی می‌کند و مایعات می‌خورد، شاید اصلاً به دارو نیاز نداشته باشد.

• مایعات کافی بدهید. نوزاد را بیشتر از همیشه شیر بدهید و به کودک بزرگ‌تر آب و سوپ ولرم بدهید. تعداد دفعات ادرار را زیر نظر بگیرید.
• لباس سبک بپوشانید. پیچیدن کودک در پتو برای «عرق کردن و بیرون رفتن تب» کار اشتباهی است و دما را بالاتر می‌برد.
• دمای اتاق را معتدل نگه دارید.
• پاشویه با آب خیلی سرد، یخ یا الکل ممنوع است. الکل از پوست جذب می‌شود و سمی است و آب سرد باعث لرز و بالا رفتن دما می‌شود. اگر پاشویه می‌کنید، فقط با آب ولرم و به شرطی که کودک ناراحت نشود.
• داروی تب‌بر مثل استامینوفن یا ایبوپروفن فقط با تجویز پزشک و متناسب با وزن کودک داده شود. ایبوپروفن برای نوزاد زیر شش ماه مناسب نیست. همیشه از سرنگ یا پیمانه‌ی مدرج خود دارو استفاده کنید، نه قاشق آشپزخانه.
• هرگز به کودک آسپرین ندهید. آسپرین در کودکان می‌تواند به بیماری خطرناکی در کبد و مغز به نام سندرم ری منجر شود.
• آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثری ندارد. هیچ‌وقت آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از دفعه‌ی قبل را خودسرانه به کودک ندهید.

تشنج ناشی از تب

حدود دو تا پنج درصد کودکان بین شش ماه تا پنج سال، ممکن است در جریان تب تشنج کنند. این صحنه بسیار ترسناک است، اما بیشتر این تشنج‌ها کوتاه‌اند و آسیب ماندگاری به جا نمی‌گذارند. اگر اتفاق افتاد:

• آرام بمانید و کودک را روی زمین، به پهلو بخوابانید و وسایل سخت را از اطرافش دور کنید.
• چیزی در دهانش نگذارید و دست‌وپایش را محکم نگه ندارید.
• زمان تشنج را اندازه بگیرید.
• اگر تشنج بیش از پنج دقیقه طول کشید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. بعد از اولین تشنج، حتی اگر کوتاه بود، کودک باید حتماً پزشک را ببیند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه یا بیشتر؛ حتی اگر حالش خوب به نظر برسد، فوراً.
• کودک ۳ تا ۶ ماهه با تب حدود ۳۹ درجه یا بیشتر، یا تب کمتر همراه با بی‌حالی و بی‌قراری.
• تب ۴۰ درجه یا بیشتر در هر سنی.
• تب بیش از ۲۴ ساعت در کودک زیر دو سال، یا بیش از سه روز در کودک بزرگ‌تر.
• تبی که قطع شده و دوباره برگشته است.
• نشانه‌های کم‌آبی: دهان خشک، گریه‌ی بی‌اشک و کم شدن پوشک‌های خیس.
• گوش‌درد، گلودرد شدید یا سوزش ادرار.
• کودکی که حتی بعد از پایین آمدن تب، بازی نمی‌کند و بی‌حال است.
• کودک مبتلا به بیماری زمینه‌ای یا ضعف ایمنی.

در موارد اورژانسی

اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، معطل نکنید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا کودک را به نزدیک‌ترین اورژانس برسانید:

• تنفس سخت، تند یا کبودی لب‌ها
• بثورات قرمز یا بنفشی که با فشار دادن یک لیوان شیشه‌ای روی آن‌ها کم‌رنگ نمی‌شوند
• سفتی گردن، سردرد شدید یا برآمدگی ملاج
• خواب‌آلودگی شدید، بیدار نشدن یا بی‌پاسخ بودن
• تشنج طولانی یا تکراری