نینیهمراهتشنج ناشی از تب؛ هنگام تشنج کودک چه کنیم و چه کارهایی نکنیم؟
تشنج ناشی از تب ترسناک است، اما بیشتر وقت‌ها کوتاه است و آسیب ماندگاری ندارد. در این مطلب می‌خوانید هنگام تشنج چه کارهایی درست است، چه کارهایی آسیب می‌زند و کی باید با ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر تا به حال دیده باشید کودکتان در اوج تب ناگهان بدنش سفت شود، چشم‌هایش به بالا برود و دست و پایش تکان بخورد، می‌دانید که این چند دقیقه می‌تواند ترسناک‌ترین لحظه‌های پدر و مادری باشد. خبر اطمینان‌بخش این است که تشنج ناشی از تب در کودکان خردسال نسبتاً شایع است، بیشتر وقت‌ها کوتاه است و به مغز کودک آسیب ماندگار نمی‌زند. دانستن اینکه در آن لحظه چه کنید، هم به کودک کمک می‌کند و هم به خودتان آرامش می‌دهد.
تشنج ناشی از تب چیست و در چه سنی رخ می‌دهد؟
تشنج ناشی از تب بیشتر بین شش‌ماهگی تا پنج‌سالگی دیده می‌شود، یعنی زمانی که مغز کودک هنوز در حال رشد است و به بالا رفتن سریع دما حساس‌تر واکنش نشان می‌دهد. بیشتر این تشنج‌ها در روز اول بیماری و گاهی حتی پیش از آنکه متوجه تب شوید اتفاق می‌افتند. علت تب هم اغلب یک عفونت ویروسی معمولی مثل سرماخوردگی یا عفونت گوش است.
اگر یکی از پدر و مادر یا خواهر و برادرها در کودکی چنین تشنجی داشته، احتمال آن در کودک بیشتر است. حدود یک‌سوم کودکانی که یک بار تشنج ناشی از تب داشته‌اند، ممکن است در بیماری‌های بعدی هم آن را تجربه کنند، اما بیشتر آن‌ها با بزرگ‌تر شدن کاملاً از آن رها می‌شوند و خطر صرع در آن‌ها فقط کمی بیشتر از کودکان دیگر است.
تشنج ساده چه شکلی دارد؟
در تشنج ساده، کودک معمولاً هوشیاری‌اش را از دست می‌دهد، بدنش سفت یا شل می‌شود و دست و پاها به‌طور منظم تکان می‌خورند. ممکن است لب‌ها کمی کبود شود، کف از دهان بیاید یا ادرار کند. این حالت بیشتر وقت‌ها کمتر از یکی دو دقیقه طول می‌کشد و بعد از آن کودک چند دقیقه تا نیم ساعت گیج، خواب‌آلود یا بی‌قرار است. این خواب‌آلودگی بعد از تشنج طبیعی است، به شرطی که کودک کم‌کم بیدار و هوشیار شود.
هنگام تشنج چه کنیم؟
در لحظه‌ی تشنج، هدف شما این است که کودک آسیب نبیند و راه تنفسش باز بماند. نمی‌توانید تشنج را متوقف کنید و لازم هم نیست:
- آرامش خود را حفظ کنید و کنار کودک بمانید.
- او را روی سطحی امن مثل زمین یا تخت پهن، به پهلو بخوابانید تا بزاق یا استفراغ از دهانش بیرون بریزد.
- اشیای سخت و تیز را از اطرافش دور کنید و اگر لباس تنگی دور گردنش است، شل کنید.
- به ساعت نگاه کنید و زمان شروع تشنج را به خاطر بسپارید. اگر کسی کنارتان است، از او بخواهید با گوشی فیلم کوتاهی بگیرد؛ این فیلم به پزشک کمک زیادی می‌کند.
- بعد از تمام شدن تشنج، کودک را همچنان به پهلو نگه دارید تا کاملاً هوشیار شود.
چه کارهایی نکنیم؟
بعضی کارهایی که از روی نگرانی انجام می‌شوند، خودشان خطرناک‌اند:
- چیزی در دهان کودک نگذارید؛ نه قاشق، نه انگشت، نه پارچه. کودک زبانش را قورت نمی‌دهد و این کار ممکن است دندان‌ها را بشکند یا راه تنفس را ببندد.
- دست و پای کودک را محکم نگه ندارید و سعی نکنید حرکاتش را متوقف کنید.
- کودک را تکان ندهید، به صورتش آب نپاشید و او را در وان آب سرد نگذارید.
- تا وقتی کاملاً بیدار و هوشیار نشده، هیچ دارو، آب یا غذایی از راه دهان به او ندهید.
بعد از تشنج چه باید کرد؟
بعد از اولین تشنج ناشی از تب، حتی اگر کوتاه بود و کودک حالش خوب شد، باید همان موقع او را به اورژانس یا پزشک برسانید تا معاینه شود. پزشک علت تب را پیدا می‌کند و بررسی می‌کند که نشانه‌ای از عفونت جدی‌تر مثل مننژیت وجود نداشته باشد. در بیشتر تشنج‌های ساده نیازی به نوار مغز یا عکس‌برداری از مغز نیست و پزشک بر اساس معاینه تصمیم می‌گیرد.
بسیاری از پدر و مادرها فکر می‌کنند اگر تب را زود پایین بیاورند، جلوی تشنج بعدی گرفته می‌شود. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که داروی تب‌بر از تکرار تشنج پیشگیری نمی‌کند. تب‌بر را فقط برای راحتی کودک و با نظر پزشک بدهید و خودتان را سرزنش نکنید؛ تشنج نتیجه‌ی کوتاهی شما نبوده است. پاشویه با آب سرد یا الکل هم کمکی نمی‌کند و ممکن است آسیب بزند.
چه زمانی اورژانس لازم است؟
در این موارد فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- این اولین بار است که کودک تشنج می‌کند.
- تشنج بیش از پنج دقیقه طول بکشد.
- تشنج در طول ۲۴ ساعت دوباره تکرار شود.
- کودک هنگام یا بعد از تشنج به‌سختی نفس بکشد یا لب‌ها و صورتش کبود بماند.
- کودک بعد از تشنج بیدار نشود یا تا یک ساعت کاملاً هوشیار نشود.
- تشنج فقط در یک سمت بدن باشد.
- سفتی گردن، استفراغ مکرر، لکه‌های بنفش روی پوست یا خواب‌آلودگی شدید داشته باشد.
- کودک زیر شش ماه باشد یا بیماری زمینه‌ای داشته باشد.