نینیهمراهفاویسم در کودکان؛ از باقلا و نفتالین تا داروها، از چه چیزهایی پرهیز کنیم؟
کودکان مبتلا به فاویسم اگر از چند ماده‌ی مشخص دور بمانند، زندگی عادی و سالمی دارند. بدانید از چه غذاها، داروها و موادی پرهیز کنید، مادر شیرده چه نکاتی را رعایت کند و کدام نشانه‌ها اورژانسی است.
شنیدن اینکه کودکتان فاویسم دارد، ممکن است در ابتدا نگرانتان کند؛ به‌خصوص وقتی فهرست بلندی از چیزهای ممنوع به دستتان می‌دهند. اما کودکان مبتلا به فاویسم اگر از چند ماده‌ی مشخص دور بمانند، زندگی کاملاً عادی و سالمی دارند. کلید کار، شناختن این مواد، آگاه کردن اطرافیان و شناختن نشانه‌های خطر است.
فاویسم چیست؟
فاویسم نام رایج کمبود ارثی آنزیمی به نام گلوکز شش فسفات دهیدروژناز است. این آنزیم از گلبول‌های قرمز خون در برابر برخی مواد شیمیایی محافظت می‌کند. وقتی آنزیم کم باشد، تماس با این مواد یا گاهی یک عفونت شدید می‌تواند باعث شود گلبول‌های قرمز به‌طور ناگهانی شکسته شوند. نتیجه، کم‌خونی ناگهانی و گاهی شدید است که به درمان فوری نیاز دارد.
این کمبود از والدین به ارث می‌رسد و در پسرها شایع‌تر و معمولاً شدیدتر است، اما دختران هم ممکن است مبتلا باشند. در برخی استان‌های ایران، به‌خصوص نواحی شمالی و جنوبی، شیوع آن بیشتر است و در برخی مناطق در غربالگری نوزادان هم بررسی می‌شود؛ اگر مطمئن نیستید کودکتان بررسی شده، از مرکز بهداشت بپرسید. نوزادان مبتلا در روزهای اول زندگی هم بیشتر در معرض زردی شدید هستند.
از چه چیزهایی دوری کنیم؟
- باقلا به هر شکل: تازه، خشک، پخته، منجمد یا در غذاهایی مثل باقالی‌پلو، دمپختک، کوکو، آش و کته‌ی باقلا. برخی پزشکان توصیه می‌کنند کودک در زمان پختن یا پوست کندن باقلا، به‌خصوص در فصل آن، در آشپزخانه نباشد.
- نفتالین و گلوله‌های ضدبید. لباس‌ها و پتوهایی را که کنار نفتالین نگهداری شده‌اند، پیش از استفاده بشویید و در هوای آزاد بگذارید. از خوشبوکننده‌های توالتی که نفتالین دارند هم استفاده نکنید.
- حنا. از گذاشتن حنا روی دست، پا یا موی کودک خودداری کنید.
- برخی داروها، از جمله بعضی آنتی‌بیوتیک‌های گروه سولفونامید، برخی داروهای ضدمالاریا، متیلن بلو و آسپرین.
- داروهای گیاهی، دم‌کرده‌ها و مکمل‌های ناشناخته بدون مشورت با پزشک.
اگر شیر مادر می‌دهید
برخی از موادی که مادر می‌خورد وارد شیرش می‌شوند. به همین دلیل مادر شیرده کودک مبتلا به فاویسم هم باید باقلا نخورد و پیش از مصرف هر دارو، به پزشک و داروساز بگوید که کودکی با فاویسم را شیر می‌دهد. این به معنای کنار گذاشتن شیردهی نیست؛ شیر مادر برای این کودکان هم بهترین غذاست.
پیش از هر دارو
- به هر پزشک، دندان‌پزشک و داروسازی که کودک را می‌بیند، بگویید کودک فاویسم دارد؛ حتی برای یک شربت سرماخوردگی ساده.
- فهرست داروهای ممنوع را از پزشک کودک بگیرید، از آن عکس بگیرید و همیشه همراه داشته باشید.
- داروهای بدون نسخه، قطره‌های چشمی و گوشی و پمادها را هم بدون پرسیدن مصرف نکنید.
- یک کارت کوچک با عنوان «این کودک فاویسم دارد» در کیف کودک یا کنار کارت واکسنش بگذارید.
- عفونت‌ها هم می‌توانند باعث شکسته شدن گلبول‌ها شوند؛ وقتی کودک بیمار است، رنگ و ادرارش را بیشتر زیر نظر بگیرید.
در مهدکودک، مهمانی و خانه‌ی اقوام
کودک هر روز در محیط‌های مختلفی غذا می‌خورد. به مربیان مهدکودک، پرستار، مادربزرگ‌ها و میزبان‌ها توضیح دهید که کودک باقلا نخورد و چرا این موضوع مهم است. در مهمانی‌ها، به‌خصوص در فصل باقلا، درباره‌ی مواد غذاها بپرسید. وقتی کودک بزرگ‌تر شد، کم‌کم به زبان ساده یادش بدهید که باقلا نمی‌خورد و از بزرگ‌ترها بپرسد.
چه زمانی فوراً به اورژانس برویم؟
نشانه‌های شکسته شدن گلبول‌های قرمز معمولاً چند ساعت تا یکی دو روز بعد از تماس با ماده‌ی محرک ظاهر می‌شوند. اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، معطل نکنید و کودک را فوراً به اورژانس برسانید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- رنگ‌پریدگی ناگهانی پوست، لب‌ها یا کف دست
- زرد شدن سفیدی چشم یا پوست
- ادرار تیره به رنگ چای یا نوشابه‌ی سیاه
- بی‌حالی، خواب‌آلودگی زیاد یا بی‌قراری غیرعادی
- تنفس تند یا ضربان قلب تند
- تب، دل‌درد یا کمردرد همراه با این نشانه‌ها
اگر کودک اشتباهاً باقلا خورده یا با نفتالین تماس داشته، حتی پیش از ظاهر شدن نشانه‌ها با پزشک تماس بگیرید و در یکی دو روز بعد رنگ پوست و ادرارش را با دقت زیر نظر بگیرید. در نوزاد مبتلا هم، زردی که در روزهای اول سریع زیاد می‌شود، نیاز به مراجعه‌ی همان روز دارد.