نینیهمراهحاملگی خارج از رحم: چه نشانه‌هایی دارد و چرا باید فوراً اقدام کرد؟
در حاملگی خارج از رحم، جنین معمولاً در لوله‌ی رحمی جای می‌گیرد و نمی‌تواند سالم رشد کند. نشانه‌ها، راه تشخیص، درمان و عوامل خطر را بشناسید تا در لحظه‌ی لازم معطل نکنید.
در بیشتر بارداری‌ها، تخمک لقاح‌یافته از لوله‌ی رحمی عبور می‌کند و در دیواره‌ی رحم جای می‌گیرد. اما در حدود یک تا دو مورد از هر صد بارداری، این لانه‌گزینی بیرون از حفره‌ی رحم اتفاق می‌افتد. حاملگی خارج از رحم شایع نیست، اما شناختن نشانه‌هایش اهمیت زیادی دارد، چون اگر دیر تشخیص داده شود، می‌تواند جان مادر را به خطر بیندازد. خبر خوب این است که با تشخیص به‌موقع، درمان معمولاً ساده‌تر است و بیشتر زنان بعدها می‌توانند بارداری سالمی داشته باشند.
حاملگی خارج از رحم چیست؟
در بیش از نود درصد موارد، جنین در یکی از لوله‌های رحمی لانه می‌کند؛ لوله‌ی باریکی که از کنار تخمدان تا رحم کشیده شده است. به‌ندرت هم ممکن است در تخمدان، دهانه‌ی رحم یا محل برش سزارین قبلی جای بگیرد. هیچ‌کدام از این جاها فضای کافی برای رشد ندارند و جنین در آنجا نمی‌تواند سالم رشد کند. با بزرگ شدن بارداری، لوله کشیده می‌شود و ممکن است پاره شود و خونریزی داخلی شدیدی ایجاد کند.
حاملگی خارج از رحم را نمی‌توان به داخل رحم منتقل کرد و ادامه دادن آن ممکن نیست. این واقعیت دردناکی است، اما دانستنش کمک می‌کند در لحظه‌ی لازم معطل نکنید.
نشانه‌ها را بشناسید
نشانه‌ها معمولاً بین هفته‌ی ۴ و ۱۲ بارداری و بیشتر حدود هفته‌ی ۶ تا ۸ ظاهر می‌شوند. ممکن است ابتدا مثل یک بارداری معمولی یا حتی پریودی که کمی دیر آمده به نظر برسد. این نشانه‌ها را جدی بگیرید:
- درد یک‌طرفه‌ی زیر شکم که ممکن است خفیف و مبهم شروع شود یا ناگهانی و تیز باشد
- لکه‌بینی یا خونریزی از واژن، اغلب قهوه‌ای یا آبکی و متفاوت با پریود معمول
- درد نوک شانه، به‌ویژه هنگام دراز کشیدن؛ این درد می‌تواند نشانه‌ی خونریزی داخل شکم باشد
- درد یا فشار هنگام دفع مدفوع یا ادرار
- سرگیجه، رنگ‌پریدگی، تپش قلب یا حال غش
گاهی تا زمان پاره شدن لوله هیچ علامتی دیده نمی‌شود. به همین دلیل مادرانی که عوامل خطر دارند، بهتر است زودتر برای سونوگرافی مراجعه کنند.
در بیمارستان چطور تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص معمولاً با دو ابزار انجام می‌شود: سونوگرافی واژینال و پیگیری عدد آزمایش بتا. اگر عدد بتا به اندازه‌ای رسیده باشد که ساک حاملگی باید داخل رحم دیده شود ولی دیده نشود، یا عدد به شکل مناسب بالا نرود، احتمال حاملگی خارج از رحم مطرح می‌شود. گاهی تشخیص در یک نوبت روشن نمی‌شود و پزشک آزمایش و سونوگرافی را در روزهای بعد تکرار می‌کند. در این دوره‌ی انتظار، به زمان‌های تعیین‌شده پایبند باشید و با هر نشانه‌ی تازه فوراً مراجعه کنید.
درمان و بارداری‌های بعدی
درمان به عدد بتا، اندازه‌ی بارداری و وضعیت عمومی شما بستگی دارد. اگر حاملگی زود تشخیص داده شود و لوله سالم باشد، گاهی با داروی تزریقی که رشد بافت بارداری را متوقف می‌کند درمان می‌شود. در موارد دیگر، به‌ویژه اگر لوله پاره شده باشد، جراحی لازم است که اغلب با لاپاراسکوپی و از راه چند برش کوچک انجام می‌شود. در موارد معدودی که عدد بتا خودبه‌خود پایین می‌آید، پزشک فقط روند را پیگیری می‌کند.
بعد از درمان، بیشتر زنان می‌توانند دوباره باردار شوند، حتی اگر یک لوله برداشته شده باشد. زمان اقدام دوباره را از پزشک بپرسید؛ به‌ویژه بعد از درمان دارویی معمولاً چند ماه صبر لازم است. در بارداری بعدی، از همان روزهای اول به پزشک خبر دهید تا با سونوگرافی زودهنگام مطمئن شود جنین در رحم است. از دست دادن بارداری، هرچقدر هم زود، ممکن است غم سنگینی داشته باشد؛ از کمک گرفتن از خانواده یا مشاور دریغ نکنید.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
حاملگی خارج از رحم ممکن است برای هر زنی پیش بیاید و حدود نیمی از مبتلایان هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند. اما این موارد احتمال آن را بیشتر می‌کنند:
- حاملگی خارج از رحم قبلی
- سابقه‌ی عفونت لگن یا بیماری‌های آمیزشی
- جراحی روی لوله‌های رحمی، از جمله بستن لوله‌ها
- بارداری در حالی که آی‌یو‌دی در رحم است
- بارداری با کمک روش‌های درمان ناباروری
- سیگار کشیدن
کی فوراً به اورژانس برویم؟
اگر تست بارداری مثبت دارید یا ممکن است باردار باشید و یکی از این نشانه‌ها را دارید، منتظر نوبت ویزیت نمانید و فوراً به اورژانس بیمارستان بروید:
- درد یک‌طرفه یا شدید زیر شکم
- لکه‌بینی یا خونریزی همراه با درد
- درد نوک شانه، یا درد و فشار هنگام دفع مدفوع
اگر سرگیجه‌ی شدید، حال غش، رنگ‌پریدگی و عرق سرد یا درد ناگهانی و شدید شکم دارید، خودتان رانندگی نکنید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.