نینیهمراهضربه به دندان کودک؛ دندان شکست یا افتاد، چه کاری فوری است؟
زمین خوردن و ضربه به دندان در کودکان خردسال بسیار شایع است. بدانید اول چه چیزهایی را بررسی کنید، چرا دندان شیری افتاده را سر جایش برنمی‌گردانیم و دندان دائمی افتاده را چطور نگه داریم تا نجات پیدا کند.
کودکی که تازه راه افتاده یا با هیجان می‌دود، بارها زمین می‌خورد و دندان‌های جلو از جاهایی است که بیشترین ضربه را می‌بیند. خون لب و گریه‌ی کودک صحنه را ترسناک‌تر می‌کند، اما لب و لثه خون‌رسانی زیادی دارند و خونریزی‌شان معمولاً بیشتر از آنچه هست به نظر می‌رسد. دقیقه‌های اول بعد از ضربه مهم است و دانستن کار درست، به‌خصوص وقتی دندان دائمی افتاده، می‌تواند دندان را نجات دهد.
اول کل کودک را ببینید، بعد دندان را
پیش از اینکه دنبال دندان بگردید، مطمئن شوید ضربه به جای دیگری آسیب نزده است:
- آیا کودک بیهوش شد، حتی برای چند ثانیه؟
- آیا استفراغ می‌کند، خواب‌آلود یا گیج است، یا رفتارش عجیب شده است؟
- آیا از بینی یا گوش خون یا ترشح آبکی می‌آید؟
- آیا خونریزی شدید است، یا فک و صورتش کج و متورم شده؟
- آیا به‌سختی نفس می‌کشد؟ ممکن است تکه‌ای از دندان به گلو رفته باشد.
اگر هر یک از این‌ها را دیدید، آسیب سر و صورت در اولویت است و دندان باید منتظر بماند؛ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
برای خونریزی لب و لثه، گاز یا پارچه‌ی تمیزی را روی محل بگذارید و چند دقیقه محکم فشار دهید. کمپرس سرد پیچیده در پارچه روی لب، ورم و درد را کم می‌کند. پارگی بند لب بالا هم شایع است و معمولاً خودش خوب می‌شود، اما باید معاینه شود.
اگر دندان شیری افتاد یا جابه‌جا شد
- دندان شیری افتاده را سر جایش برنگردانید. جوانه‌ی دندان دائمی درست بالای ریشه‌ی دندان شیری است و برگرداندن دندان ممکن است به آن آسیب بزند.
- دندان را پیدا کنید و همراه ببرید تا دندان‌پزشک مطمئن شود کامل بیرون آمده و در لثه فرو نرفته یا بلعیده نشده است.
- اگر دندان به داخل لثه فرو رفته، کج شده یا لق است، خودتان آن را جابه‌جا نکنید.
- در همان روز دندان‌پزشک را ببینید.
اگر دندان دائمی افتاد
کودکان حدوداً شش‌ساله ممکن است اولین دندان‌های دائمی جلو را داشته باشند. اگر یکی از این دندان‌های پهن تازه‌درآمده افتاد، هر دقیقه اهمیت دارد:
- دندان را از تاج، یعنی بخش سفیدی که در دهان دیده می‌شود، بگیرید و به ریشه دست نزنید.
- آن را نسابید، با صابون یا الکل نشویید و خشک نکنید. اگر خاکی است، فقط چند ثانیه زیر آب سرد یا در شیر آرام آبکشی کنید.
- اگر مطمئنید دندان دائمی است و کودک آرام است، بهترین کار این است که همان‌جا آن را با فشار ملایم سر جایش برگردانید و از کودک بخواهید روی دستمال تمیزی گاز بگیرد. اگر نشد یا مطمئن نیستید، به زور تلاش نکنید.
- در غیر این صورت، دندان را در ظرف کوچکی از شیر نگه دارید. اگر شیر نیست، سرم نمکی هم مناسب است؛ آب معمولی و دستمال خشک مناسب نیستند.
- کودک را همراه دندان ظرف یک ساعت به دندان‌پزشک یا اورژانس دندان‌پزشکی برسانید. هرچه زودتر برسید، شانس نگه داشتن دندان بیشتر است.
اگر مطمئن نیستید دندان شیری است یا دائمی، آن را مثل دندان دائمی نگه دارید و سریع راه بیفتید؛ دندان‌پزشک تشخیص می‌دهد.
اگر دندان شکست
تکه‌ی شکسته را پیدا کنید و در شیر نگه دارید؛ گاهی می‌توان آن را دوباره چسباند. اگر وسط شکستگی نقطه‌ی قرمز یا صورتی دیده می‌شود، یعنی عصب در معرض است و باید همان روز دندان‌پزشک را ببینید. برای درد، مسکن را با نظر پزشک بدهید.
پیگیری در هفته‌های بعد
حتی ضربه‌ای که به نظر ساده است باید معاینه شود، چون آسیب ریشه و عصب همیشه دیده نمی‌شود. تا چند روز غذای نرم بدهید، دندان‌ها را با مسواک نرم تمیز نگه دارید و استفاده از پستانک را کمتر کنید. در هفته‌ها و ماه‌های بعد به این نشانه‌ها دقت کنید و در صورت دیدنشان دوباره به دندان‌پزشک مراجعه کنید:
- تیره شدن رنگ دندان به خاکستری، صورتی یا قهوه‌ای
- لق شدن دوباره یا بیشتر
- ورم، جوش چرکی یا برآمدگی روی لثه بالای دندان
- درد، حساسیت یا ورم صورت
چه زمانی فوراً به اورژانس یا دندان‌پزشک برویم؟
- بیهوشی، استفراغ، خواب‌آلودگی، گیجی یا سختی تنفس بعد از ضربه: با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- خونریزی که با ده دقیقه فشار بند نمی‌آید، یا بریدگی عمیق لب، زبان یا صورت.
- افتادن دندان دائمی: ظرف یک ساعت به دندان‌پزشک برسید.
- دندانی که جابه‌جا شده، در لثه فرو رفته یا نمی‌گذارد دهان بسته شود.
- شکستگی دندان با نقطه‌ی قرمز در وسط آن یا درد شدید.