نینیهمراهاستفراغ جهنده یا سبزرنگ در نوزاد و کودک؛ کدام استفراغ اورژانسی است؟
بیشتر استفراغ‌های کودکان از عفونت ساده‌ی معده است، اما استفراغ سبز، جهنده، خونی یا بعد از ضربه به سر نشانه‌ی خطر است. بشناسید کدام استفراغ فوری است و در استفراغ ساده چطور از کم‌آبی پیشگیری کنید.
استفراغ یکی از شایع‌ترین دلیل‌هایی است که پدر و مادرها را نیمه‌شب نگران می‌کند. خوشبختانه بیشتر استفراغ‌های کودکان به‌خاطر عفونت ویروسی معده و روده است، یکی دو روز طول می‌کشد و با مراقبت در خانه خوب می‌شود. اما چند نوع استفراغ هست که نباید منتظر ماند. شناختن آن‌ها کمک می‌کند بدانید کی مراقبت در خانه کافی است و کی باید فوراً راه بیفتید.
شیر پس دادن با استفراغ فرق دارد
بسیاری از شیرخواران بعد از شیر خوردن یا آروغ زدن مقداری شیر از دهانشان بیرون می‌ریزند. این برگشت آرام و بی‌زحمت است، کودک ناراحت نیست و وزنش خوب بالا می‌رود. استفراغ واقعی با فشار و انقباض شکم همراه است و محتوای معده با قدرت بیرون می‌آید. اگر کودک سرحال است، خوب شیر می‌خورد و وزن می‌گیرد، شیر پس دادن جای نگرانی ندارد.
استفراغ سبز یا زرد پررنگ
استفراغی که رنگ سبز تیره، سبز چمنی یا زرد پررنگ دارد، معمولاً حاوی صفراست. صفرا در روده ترشح می‌شود و وقتی به بیرون برمی‌گردد، ممکن است به معنی گرفتگی یا پیچ خوردن روده باشد. این حالت در هر سنی، و به‌خصوص در نوزادان، یک اورژانس است؛ حتی اگر کودک ظاهراً آرام باشد. پیچ خوردگی روده در چند ساعت می‌تواند آسیب جدی بزند، پس منتظر تکرار استفراغ نمانید.
آب زرد کم‌رنگی که گاهی بعد از خالی شدن معده بالا می‌آید با این رنگ سبز فرق دارد. اگر مطمئن نیستید، از استفراغ عکس بگیرید و به پزشک نشان دهید.
استفراغ جهنده در نوزاد دو تا هشت‌هفته‌ای
اگر نوزادتان حدوداً دو تا هشت هفته دارد و بعد از هر وعده‌ی شیر، استفراغش با فشار زیاد و تا فاصله‌ای دورتر بیرون می‌پاشد و بلافاصله دوباره گرسنه است و می‌خواهد شیر بخورد، باید معاینه شود. این الگو می‌تواند نشانه‌ی تنگی دریچه‌ی خروجی معده باشد؛ عضله‌ی این دریچه ضخیم می‌شود و شیر نمی‌تواند به روده برسد. این مشکل بیشتر در پسران دیده می‌شود، با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود و با یک جراحی کوچک به‌خوبی درمان می‌شود. کم شدن پوشک‌های خیس، مدفوع کم و وزن نگرفتن از نشانه‌های دیگر آن است. در همان روز پزشک را ببینید.
نشانه‌هایی که یعنی اورژانس
- استفراغ خونی یا استفراغی که شبیه تفاله‌ی قهوه است. چند رگه‌ی کوچک خون بعد از استفراغ‌های پشت سر هم ممکن است از خراشیدگی گلو باشد، اما آن را هم به پزشک اطلاع دهید.
- استفراغ بعد از ضربه به سر، به‌خصوص اگر تکرار شود یا کودک خواب‌آلود، گیج یا بی‌قرار باشد.
- استفراغ همراه با دل‌درد شدید، شکم سفت و متورم یا دردی که نمی‌گذارد به شکمش دست بزنید.
- استفراغ همراه با سردرد شدید، سفتی گردن، تب بالا یا لکه‌های بنفش روی پوست.
- در کودک خردسال، استفراغ همراه با دوره‌های گریه‌ی شدید و جمع کردن پاها در شکم، یا مدفوع ژله‌ای و خون‌آلود.
مراقبت در خانه از استفراغ ساده
در استفراغ ساده، مهم‌ترین کار پیشگیری از کم‌آبی است:
- بعد از استفراغ کمی صبر کنید تا معده آرام شود، بعد محلول او‌آر‌اس را قاشق‌قاشق و با فاصله‌ی چند دقیقه بدهید. اگر نگه داشت، کم‌کم مقدار را بیشتر کنید. محلول را دقیقاً طبق دستور روی بسته و با آب جوشیده‌ی سردشده درست کنید.
- شیر مادر را قطع نکنید؛ وعده‌ها را کوتاه‌تر و پشت سر هم کنید. شیر خشک را رقیق نکنید و در شیرخوار زیر شش ماه، محلول را فقط با نظر پزشک بدهید.
- نوشابه، آب‌میوه‌ی شیرین و دم‌نوش‌های پرشکر مناسب نیستند و ممکن است اسهال را بدتر کنند.
- وقتی استفراغ بند آمد، غذای معمولی و سبک را کم‌کم شروع کنید.
- داروی ضداستفراغ را فقط با تجویز پزشک بدهید.
- شیرخوار زیر یک سال را حتی در روزهای استفراغ برای خواب به پشت بخوابانید؛ رفلکس‌های طبیعی بلع و سرفه راه تنفسش را باز نگه می‌دارد. هنگام استفراغ در بیداری، کودک را کمی به جلو یا به پهلو خم کنید.
کی به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟
اگر هر یک از نشانه‌های اورژانسی بالا را دیدید، یا کودک بسیار خواب‌آلود است و به‌سختی بیدار می‌شود، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا او را به نزدیک‌ترین اورژانس ببرید. در این موارد هم در همان روز پزشک را ببینید:
- نوزاد زیر سه ماه بیش از یکی دو بار استفراغ کرده است.
- هیچ مایعی در معده نمی‌ماند.
- شیرخوار بیش از شش ساعت یا کودک بزرگ‌تر بیش از هشت ساعت ادرار نکرده است.
- دهان خشک یا گریه‌ی بی‌اشک دارد. اگر چشم‌هایش گود افتاده یا ملاجش فرورفته است، کم‌آبی شدید است و همین حالا به اورژانس بروید.
- استفراغ در شیرخوار بیش از یک روز یا در کودک بزرگ‌تر بیش از دو روز ادامه دارد.