نینیهمراهبرونشیولیت در شیرخوار؛ خس‌خس و تنفس تند کی بستری لازم دارد؟
برونشیولیت عفونت ویروسی راه‌های هوایی کوچک در شیرخواران است که با آبریزش بینی شروع می‌شود و به خس‌خس می‌رسد. بدانید در خانه چه کنید و کدام نشانه‌ها مراجعه‌ی فوری یا بستری لازم دارد.
شیرخوارتان چند روز است آبریزش بینی دارد و حالا سرفه می‌کند، سینه‌اش خس‌خس می‌کند و نفس‌هایش تندتر شده است. این تصویر در ماه‌های سرد سال بسیار آشناست و بیشتر وقت‌ها نشانه‌ی برونشیولیت است. بیشتر شیرخواران این بیماری را در خانه و با مراقبت ساده پشت سر می‌گذارند، اما چون راه‌های هوایی آن‌ها بسیار کوچک است، مهم است بدانید کدام نشانه‌ها یعنی باید بی‌درنگ کمک گرفت.
برونشیولیت چیست؟
برونشیولیت عفونت ویروسی کوچک‌ترین راه‌های هوایی ریه است. شایع‌ترین عامل آن ویروسی به نام ویروس سنسیشیال تنفسی است، اما ویروس‌های دیگر هم می‌توانند آن را ایجاد کنند. در این بیماری دیواره‌ی راه‌های هوایی ورم می‌کند و مخاط در آن‌ها جمع می‌شود؛ نتیجه، خس‌خس و سختی تنفس است. برونشیولیت بیشتر در پاییز و زمستان و در شیرخواران زیر دو سال، به‌خصوص زیر شش ماه، دیده می‌شود. ویروس آن از راه دست‌ها، سطح‌ها و قطره‌های سرفه و عطسه منتقل می‌شود و در بزرگ‌ترها معمولاً فقط یک سرماخوردگی ساده است.
بیماری چطور پیش می‌رود؟
برونشیولیت مثل سرماخوردگی با آبریزش و گرفتگی بینی و گاهی تب خفیف شروع می‌شود. یکی دو روز بعد سرفه، خس‌خس و تنفس تند اضافه می‌شود. روزهای سوم تا پنجم بیماری معمولاً بدترین روزها هستند و بعد کم‌کم بهتر می‌شود. سرفه ممکن است تا دو سه هفته ادامه پیدا کند، که اگر حال کلی کودک خوب است، نگران‌کننده نیست.
نفس‌های کودک را وقتی آرام است یا خواب است، یک دقیقه‌ی کامل بشمارید. تنفس بیشتر از شصت بار در دقیقه در شیرخوار زیر دو ماه، بیشتر از پنجاه بار در دو تا دوازده‌ماهگی و بیشتر از چهل بار بعد از یک‌سالگی، تند به حساب می‌آید.
مراقبت در خانه
- شست‌وشوی بینی با سرم نمکی: چند قطره سرم در هر سوراخ بینی بریزید و بعد با پوآر یا ساکشن بینی به‌آرامی ترشحات را خارج کنید؛ به‌خصوص پیش از شیر خوردن و خواب. شیرخوار فقط از راه بینی راحت نفس می‌کشد و بینی باز، شیر خوردن را آسان‌تر می‌کند.
- شیر دادن در وعده‌های کوتاه‌تر و بیشتر: کودکی که به‌سختی نفس می‌کشد، زود خسته می‌شود. شیر مادر یا شیر خشک را کمتر در هر نوبت ولی در دفعات بیشتر بدهید.
- دور نگه داشتن دود: سیگار و قلیان در خانه، ماشین و حتی روی لباس بزرگ‌ترها راه‌های هوایی ملتهب را بیشتر آزار می‌دهد.
- خواب ایمن: کودک را همچنان به پشت و روی سطح صاف بخوابانید و برای بالا بردن سرش بالش یا پتو زیر او نگذارید.
- تب را با نظر پزشک و داروی مناسب وزن کنترل کنید.
- دست‌ها را مرتب بشویید و از بوسیدن صورت نوزاد توسط اطرافیان سرماخورده جلوگیری کنید.
داروها و درمان‌هایی که کمک نمی‌کنند
چون عامل بیماری ویروس است، آنتی‌بیوتیک اثری ندارد. شربت سرفه، داروهای ضدحساسیت، بخور و بیشتر اسپری‌ها و داروهای استنشاقی هم در برونشیولیت معمولی فایده‌ای نشان نداده‌اند. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک به شیرخوار ندهید؛ درمان اصلی، حمایت از تنفس و تغذیه است تا بدن ویروس را شکست دهد.
کی بستری در بیمارستان لازم است؟
بیشتر شیرخواران نیازی به بستری ندارند. کودکی بستری می‌شود که به اکسیژن نیاز دارد، نمی‌تواند به اندازه‌ی کافی شیر بخورد و در خطر کم‌آبی است، یا تنفسش بسیار سخت شده است. در بیمارستان به کودک اکسیژن داده می‌شود، ترشحات بینی‌اش خارج می‌شود و در صورت نیاز از راه لوله یا سرم مایعات می‌گیرد تا دوره‌ی سخت بیماری بگذرد.
این گروه‌ها بیشتر در خطر بیماری شدید هستند و زودتر باید معاینه شوند: شیرخواران زیر سه ماه، نوزادان نارس، و کودکان مبتلا به بیماری قلبی، ریوی یا ضعف ایمنی.
کی فوراً به اورژانس برویم؟
اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، کودک را فوراً به اورژانس برسانید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- فرو رفتن قفسه‌ی سینه، پوست بین دنده‌ها یا زیر گلو هنگام نفس کشیدن.
- مکث در تنفس یا نفس‌هایی که چند ثانیه قطع می‌شوند.
- کبودی یا خاکستری شدن لب‌ها، زبان یا پوست.
- صدای ناله با هر بازدم یا باز و بسته شدن پره‌های بینی.
- شیر خوردن کمتر از نصف همیشه، یا کم شدن پوشک‌های خیس.
- بی‌حالی شدید، بیدار نشدن یا بی‌قراری که آرام نمی‌شود.
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر در شیرخوار زیر سه ماه.
تنفس تندی که بیشتر می‌شود یا تبی که بیشتر از دو سه روز ادامه پیدا کرده، دلیلی برای مراجعه‌ی همان روز به پزشک است.