دل‌درد کودک؛ از یبوست و دل‌پیچه تا آپاندیسیت، کی اورژانسی است؟

«دلم درد می‌کند» از جمله‌هایی است که پدر و مادرهای کودکان خردسال زیاد می‌شنوند. کودک دو تا شش‌ساله هنوز نمی‌تواند دقیق بگوید کجایش درد می‌کند و گاهی هر ناراحتی، از گرسنگی و خستگی تا دلتنگی، را «دل‌درد» می‌نامد. بیشتر این دردها ساده‌اند و خودبه‌خود بهتر می‌شوند، اما چند نشانه هست که باید بشناسید تا مشکلی جدی مثل آپاندیسیت دیر تشخیص داده نشود.

علت‌های شایع و ساده

• یبوست: شایع‌ترین علت دل‌درد در این سن است. مدفوع سفت، دیر به دیر دفع کردن یا درد هنگام دفع سرنخ خوبی است. درد می‌آید و می‌رود و بیشتر اطراف ناف یا سمت چپ است.
• گاز و نفخ: بعد از غذا خوردن سریع، نوشابه یا بعضی حبوبات، که معمولاً با دفع گاز یا مدفوع آرام می‌شود.
• عفونت ویروسی معده و روده: همراه با استفراغ، اسهال و گاهی تب خفیف.
• پرخوری یا غذای چرب و سنگین، به‌خصوص در مهمانی‌ها.
• عفونت جای دیگر بدن: گلودرد چرکی، عفونت ادراری و حتی ذات‌الریه گاهی با دل‌درد خودشان را نشان می‌دهند.
• دل‌درد ناشی از نگرانی، مثلاً صبح‌ها پیش از رفتن به مهدکودک. این درد واقعی است و کودک تمارض نمی‌کند، اما معمولاً در تعطیلات کمتر است.

کودکی که دل‌درد دارد اما بازی می‌کند، غذا می‌خورد و بین دردها سرحال است، معمولاً مشکل جدی ندارد.

آپاندیسیت را از کجا بشناسیم؟

آپاندیسیت یعنی التهاب زائده‌ی کوچکی در ابتدای روده‌ی بزرگ. در کودکان زیر پنج سال کمتر رخ می‌دهد، اما در این سن ممکن است دیرتر تشخیص داده شود. الگوی معمول آن این است:

• درد اغلب اطراف ناف شروع می‌شود و در چند ساعت به پایین و سمت راست شکم می‌رود.
• درد ثابت است و با گذشت زمان بدتر می‌شود، نه اینکه بیاید و برود.
• کودک اشتهایش را از دست می‌دهد، تب خفیف دارد و معمولاً بعد از شروع درد استفراغ می‌کند.
• با راه رفتن، پریدن، سرفه یا تکان‌های ماشین درد بیشتر می‌شود؛ کودک خمیده راه می‌رود یا ترجیح می‌دهد بی‌حرکت دراز بکشد.

یک سرنخ ساده: کودکی که با وجود دل‌درد با خوشحالی بالا و پایین می‌پرد، کمتر احتمال دارد آپاندیسیت داشته باشد. البته این جای معاینه را نمی‌گیرد. آپاندیسیت درمان‌نشده ممکن است پاره شود و عفونت در شکم پخش شود، پس اگر این الگو را دیدید، کودک را بی‌معطلی به اورژانس ببرید.

گریه‌های دوره‌ای و مدفوع ژله‌ای در کودک خردسال

در کودکان خردسال، به‌خصوص زیر سه سال، گاهی بخشی از روده داخل بخش دیگر فرو می‌رود و گیر می‌کند. نشانه‌ی شاخص آن دوره‌های گریه‌ی ناگهانی و شدید است که کودک در آن پاهایش را به سمت شکم جمع می‌کند و بین این دوره‌ها آرام، رنگ‌پریده یا خواب‌آلود است. استفراغ و بعدتر مدفوع خونی و مخاطی شبیه ژله‌ی قرمز هم ممکن است دیده شود. این حالت اورژانس است و هرچه زودتر درمان شود، بیشتر احتمال دارد بدون جراحی و با روشی ساده در بیمارستان برطرف شود.

پیش از معاینه چه کارهایی نکنیم؟

وقتی علت دل‌درد شدید روشن نیست، بعضی کارهای رایج ممکن است آسیب بزنند یا تشخیص را سخت کنند:

• ملین، شیاف یا تنقیه ندهید؛ اگر آپاندیس ملتهب باشد، ممکن است وضع بدتر شود.
• مسکن قوی ندهید؛ درد را می‌پوشاند و معاینه را گمراه می‌کند. هر دارویی را فقط با نظر پزشک بدهید.
• غذای سنگین نخورانید. اگر احتمال عمل جراحی هست، معده‌ی خالی بهتر است؛ تا پزشک نظر نداده، چیزی نخورانید و اگر خیلی تشنه است، فقط چند جرعه‌ی کوچک آب بدهید.
• کیسه‌ی آب گرم روی شکم دردناک نگذارید و شکم را ماساژ ندهید.
• دم‌نوش و داروی گیاهی را خودسرانه امتحان نکنید.

چه زمانی فوراً به اورژانس برویم؟

در این موارد کودک را فوراً به اورژانس ببرید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• دردی که به پایین سمت راست شکم رفته، یا با راه رفتن و پریدن بدتر می‌شود.
• شکم سفت، متورم یا چنان دردناک که کودک اجازه‌ی دست زدن نمی‌دهد.
• دوره‌های گریه‌ی شدید با جمع کردن پاها، یا مدفوع خونی و ژله‌ای.
• استفراغ سبز، خونی یا مداوم همراه با دل‌درد.
• دل‌درد بعد از ضربه یا زمین خوردن.
• درد و تورم کشاله‌ی ران یا بیضه در پسرها.
• بی‌حالی شدید، رنگ‌پریدگی یا نشانه‌های کم‌آبی.

اگر دل‌درد خفیف است اما بیش از یک روز طول کشیده، بارها برمی‌گردد، کودک را از خواب بیدار می‌کند، با کاهش وزن همراه است یا کودک سوزش ادرار دارد، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.