حدود شش نفر از هر ده نوزاد رسیده و بیشتر نوزادان نارس، در روزهای اول زندگی کمی زرد می‌شوند. علتش ماده‌ای زرد به نام بیلی‌روبین است که از شکسته شدن گلبول‌های قرمز خون ساخته می‌شود. کبد نوزاد هنوز کامل آماده نیست و نمی‌تواند این ماده را به‌سرعت دفع کند.

بیشتر زردی‌ها بی‌خطرند و خودبه‌خود از بین می‌روند. اما اگر بیلی‌روبین خیلی بالا برود، می‌تواند به مغز نوزاد آسیب دائمی بزند. خبر خوب این است که این آسیب با اندازه‌گیری به‌موقع و درمان ساده، تقریباً همیشه قابل پیشگیری است.

زردی طبیعی چه شکلی است؟

زردی طبیعی بعد از ۲۴ ساعت اول زندگی پیدا می‌شود، معمولاً روز دوم تا چهارم. حدود روز سوم تا پنجم به اوج می‌رسد و ظرف یکی دو هفته کم‌رنگ می‌شود. زردی‌ای که در همان ۲۴ ساعت اول دیده شود طبیعی نیست و باید فوراً بررسی شود. در نوزادانی که شیر مادر می‌خورند، زردی خفیف گاهی چند هفته طول می‌کشد و اغلب بی‌خطر است، اما پزشک باید آن را بررسی کند.

چه نوزادانی بیشتر در خطرند؟

نوزادانی که پیش از ۳۷ هفتگی به دنیا آمده‌اند
ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد
کبودی یا ورم سر به‌خاطر زایمان دشوار
خواهر یا برادری که در نوزادی به نوردرمانی نیاز داشته است
نوزادی که هنوز خوب شیر نمی‌خورد
سابقه‌ی فاویسم در خانواده، که در بعضی مناطق ایران رایج‌تر است

زردی را چطور بررسی کنیم؟

در نور طبیعی روز، با انگشت به‌آرامی روی پوست پیشانی، بینی یا سینه‌ی نوزاد فشار بیاورید و رها کنید. اگر جای فشار به‌جای سفید، زرد به نظر رسید، نوزاد زردی دارد. سفیدی چشم‌ها را هم نگاه کنید. زردی از صورت شروع می‌شود و هر چه شدیدتر شود، به سینه، شکم و بعد پاها می‌رسد.

با این حال، چشم ما برای تخمین میزان زردی قابل‌اعتماد نیست. فقط آزمایش خون یا دستگاه سنجش پوستی، مقدار بیلی‌روبین را دقیق نشان می‌دهد. مراقبت ۳ تا ۵ روزگی در مرکز بهداشت را که هم‌زمان با آزمایش پاشنه‌ی پا انجام می‌شود، به هیچ عنوان از دست ندهید.

درمان

شیر دادن مکرر: نوزاد باید در ۲۴ ساعت دست‌کم ۸ تا ۱۲ بار شیر بخورد. بیلی‌روبین از راه مدفوع دفع می‌شود و هر چه نوزاد بیشتر شیر بخورد، زردی زودتر برطرف می‌شود. آب یا آب‌قند ندهید؛ کمکی نمی‌کند و جای شیر را می‌گیرد.
نوردرمانی: اگر بیلی‌روبین از حد مشخصی بالاتر باشد، نوزاد زیر نور آبی مخصوص قرار می‌گیرد. این نور بیلی‌روبین را به شکلی تبدیل می‌کند که راحت‌تر دفع شود. در این مدت چشم‌های نوزاد پوشانده می‌شود و شیردهی ادامه پیدا می‌کند.
در موارد نادر و بسیار شدید، تعویض خون در بیمارستان لازم می‌شود.

باورهای رایج اما اشتباه

گذاشتن نوزاد زیر آفتاب مستقیم درمان زردی نیست. نور خورشید قابل‌کنترل نیست، خطر آفتاب‌سوختگی و گرمازدگی دارد و وقتِ درمان واقعی را هدر می‌دهد.
دادن شیرخشت، ترنجبین یا عرقیات گیاهی به نوزاد خطرناک است. این مواد می‌توانند اسهال و کم‌آبی بیاورند و در نوزاد مبتلا به فاویسم، شکسته شدن گلبول‌ها و زردی را بدتر کنند. به نوزاد جز شیر مادر یا شیر خشک چیزی ندهید.
قطع شیر مادر معمولاً لازم نیست و فقط پزشک ممکن است در شرایط خاص آن را توصیه کند.
اگر نوزاد فاویسم دارد، از نفتالین در خانه و کمد لباس استفاده نکنید و مادر شیرده از خوردن باقلا پرهیز کند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

با دیدن هر یک از این نشانه‌ها، منتظر نوبت بعدی نمانید و همین حالا نوزاد را به اورژانس کودکان ببرید:

زردی در ۲۴ ساعت اول زندگی پیدا شده است
زردی به کف دست‌ها و کف پاها رسیده، یا در فاصله‌ی چند ساعت به‌سرعت پررنگ‌تر و گسترده‌تر می‌شود
نوزاد خیلی خواب‌آلود یا بی‌حال است، برای شیر بیدار نمی‌شود، شیر نمی‌خورد یا خیلی ضعیف می‌مکد
مدفوع کم‌رنگ، سفید یا گچی است، یا ادرار تیره پوشک را رنگی می‌کند؛ این نشانه‌ها ممکن است به مشکل کبد و مجاری صفراوی مربوط باشند که درمان به‌موقع در آن بسیار مهم است
نوزاد تب دارد یا بدنش سرد است

اگر نمی‌توانید زود به بیمارستان برسید یا در راه حال نوزاد بدتر شد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

در این موارد همان روز پزشک را ببینید تا زردی نوزاد اندازه‌گیری و بررسی شود:

زردی به شکم و پاها رسیده است
نوزاد پیش از ۳۷ هفتگی به دنیا آمده یا یکی از زمینه‌های خطری را که بالاتر گفته شد دارد و زرد شده است
پوشک‌های خیس کم شده، نوزاد کمتر از ۸ بار در شبانه‌روز شیر می‌خورد یا وزن نمی‌گیرد
زردی بیش از دو هفته در نوزاد رسیده یا بیش از سه هفته در نوزاد نارس ادامه داشته است

اگر نوزاد زرد، گریه‌ای جیغ‌مانند و غیرعادی دارد، گردن و پشتش را به عقب قوس می‌دهد، بدنش شل یا سفت شده یا تشنج کرده است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و او را به بیمارستان برسانید.