نینیهمراهسندرم تکان دادن نوزاد؛ چرا هرگز نباید شیرخوار را محکم تکان داد؟
تکان دادن شدید شیرخوار، حتی برای چند ثانیه، می‌تواند به مغز و چشم او آسیب جدی بزند. بدانید چرا این اتفاق می‌افتد، کدام بازی‌ها مناسب نیست و وقتی گریه‌ی نوزاد کلافه‌تان کرده چه کنید.
همه‌ی پدرها و مادرها لحظه‌هایی را تجربه می‌کنند که نوزاد مدت‌ها گریه کرده، هیچ راهی آرامش نکرده و خستگی و بی‌خوابی به اوج رسیده است. عصبانی شدن در چنین لحظه‌هایی طبیعی است و نشانه‌ی پدر یا مادر بد بودن نیست. اما یک کار را، حتی در اوج کلافگی، هرگز نباید انجام داد: تکان دادن محکم شیرخوار. آسیبی که به آن «سندرم تکان دادن نوزاد» می‌گویند، یکی از علت‌های مهم آسیب مغزی جدی در شیرخواران است و کاملاً قابل پیشگیری است.
چرا تکان دادن این‌قدر خطرناک است؟
سر شیرخوار نسبت به بدنش بزرگ و سنگین است و عضلات گردنش هنوز آن‌قدر قوی نیست که سر را ثابت نگه دارد. مغز او هم نرم‌تر است و رگ‌های ظریفی دارد. وقتی کودک محکم تکان داده می‌شود، سرش به‌سرعت جلو و عقب می‌رود و مغز درون جمجمه به دیواره‌ها برخورد می‌کند. این حرکت، حتی اگر فقط چند ثانیه طول بکشد، می‌تواند باعث خونریزی در مغز و پشت چشم‌ها، تورم مغز و آسیب به نخاع شود.
پیامدها ممکن است ماندگار باشد: مشکلات یادگیری، تأخیر رشد، تشنج، کم‌بینایی یا نابینایی، فلج و در موارد شدید مرگ. بیشتر این آسیب‌ها در سال اول و به‌ویژه در ماه‌هایی که گریه‌ی نوزاد به اوج می‌رسد رخ می‌دهد، اما کودک نوپا هم در برابر آن آسیب‌پذیر است.
کدام بازی‌ها برای شیرخوار مناسب نیست؟
در بسیاری از خانواده‌ها رسم است که نوزاد را برای خنداندن به هوا پرت کنند یا روی پا تند تکان دهند. این کارها از روی محبت انجام می‌شود، اما برای شیرخوار کوچک مناسب نیست:
- به هوا پرت کردن و گرفتن کودک
- تکان‌های تند و سریع روی زانو یا در آغوش
- چرخاندن تند کودک دور خود
- تکان دادن شدید گهواره یا کالسکه برای ساکت کردن
تاب دادن آرام، گهواره‌ی ملایم و راه رفتن با کودک در آغوش خطری ندارد. تفاوت در شدت است: حرکت آرام و ریتمیک آرامش‌بخش است، اما حرکت تند و ناگهانی که سر کودک را به جلو و عقب پرت می‌کند آسیب‌زاست. این نکته را به همه‌ی مراقبان کودک بگویید؛ پدربزرگ و مادربزرگ، پرستار، مربی مهدکودک و خواهر و برادر نوجوان.
وقتی گریه‌ی نوزاد کلافه‌تان کرده
گریه‌ی زیاد در هفته‌های اول زندگی طبیعی است؛ معمولاً حدود شش‌هفتگی به اوج می‌رسد و بعد کم‌کم کمتر می‌شود. گاهی هر کاری بکنید، نوزاد باز هم گریه می‌کند و این تقصیر شما نیست. اول نیازهای اصلی را بررسی کنید: گرسنگی، پوشک خیس، گرما یا سرما، نیاز به آروغ و نشانه‌های بیماری مثل تب.
اگر احساس کردید دارید کنترلتان را از دست می‌دهید:
- نوزاد را به پشت در تخت خودش بگذارید؛ جایی امن و بدون بالش و پتوی شل.
- از اتاق بیرون بروید و در را ببندید. چند دقیقه نفس عمیق بکشید، آب بنوشید یا صورتتان را بشویید.
- هر چند دقیقه یک بار به کودک سر بزنید، ولی تا آرام نشده‌اید او را بغل نکنید.
- به همسر، یکی از بستگان یا دوستی مورد اعتماد زنگ بزنید و کمک بخواهید.
چند دقیقه گریه در تخت به کودک آسیبی نمی‌زند، اما تکان دادن او در لحظه‌ی عصبانیت ممکن است آسیب همیشگی بزند. اگر این کلافگی هر روز تکرار می‌شود یا احساس غم و ناامیدی دارید، با پزشک خانواده یا مرکز بهداشت صحبت کنید؛ کمک گرفتن نشانه‌ی مسئولیت‌پذیری است.
کی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر نگرانید کودک تکان شدید خورده باشد، چه به دست خودتان و چه دیگری، منتظر نمانید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا او را به بیمارستان برسانید، به‌ویژه اگر این نشانه‌ها را دارد:
- خواب‌آلودگی غیرعادی یا سخت بیدار شدن
- استفراغ، به‌خصوص مکرر و بدون تب
- تشنج یا لرزش‌های غیرعادی بدن
- مشکل تنفس، نفس‌های نامنظم یا کبودی لب‌ها
- شل شدن بدن یا نخوردن شیر
- تحریک‌پذیری شدید و گریه‌ی متفاوت و ممتد
- برآمدگی ملاج یا ناتوانی در متمرکز کردن نگاه
گفتن حقیقت ماجرا به کادر درمان به درمان سریع‌تر و بهتر کودک کمک می‌کند.