گزش و گازگرفتگی از آن حادثه‌هایی است که در یک لحظه اتفاق می‌افتد: عقربی که شب تابستان از کفش بیرون می‌آید، زنبوری که روی خوراکی نشسته یا سگ همسایه که بازی را جدی گرفته است. در این لحظه‌ها ترس طبیعی است، اما دانستن چند قدم ساده کمک می‌کند درست عمل کنید و وقت را با کارهای بی‌فایده هدر ندهید.

عقرب‌گزیدگی

عقرب‌گزیدگی در استان‌های گرم جنوبی و مرکزی، به‌خصوص در شب‌های تابستان، شایع است. کودکان خردسال به‌خاطر وزن کمشان بیشتر از بزرگسالان در معرض عوارض جدی سم عقرب‌اند، پس هر عقرب‌گزیدگی در کودک را جدی بگیرید.

کودک را آرام کنید و تا جای ممکن بی‌حرکت نگه دارید؛ حرکت و بی‌قراری ممکن است پخش شدن سم را بیشتر کند.
عضو گزیده‌شده را هم‌سطح قلب و بی‌حرکت نگه دارید و انگشتر و دستبند را از آن درآورید.
روی محل، کمپرس سرد بگذارید؛ یخ را در پارچه بپیچید و مستقیم روی پوست نگذارید.
کودک را فوراً به نزدیک‌ترین مرکز درمانی یا بیمارستان ببرید. درمان ضدسم را فقط پزشک تشخیص می‌دهد و هرچه زودتر برسید بهتر است.
اگر بی‌خطر ممکن است، از عقرب عکس بگیرید، اما برای گرفتن یا کشتن آن وقت تلف نکنید.

بی‌درد بودن محل گزش به معنای بی‌خطر بودن آن نیست؛ گزش بعضی عقرب‌ها، مثل گادیم در خوزستان، اول درد کمی دارد اما یکی دو روز بعد عوارض جدی می‌دهد.

کارهایی که نباید کرد

بعضی از روش‌های قدیمی نه‌تنها کمکی نمی‌کنند، بلکه آسیب می‌زنند:

محل گزش را با تیغ یا چاقو نبُرید.
سم را با دهان نمکید.
بالای محل گزش را با بند یا طناب محکم نبندید؛ این کار جریان خون عضو را قطع می‌کند.
روی محل، نفت، گل، دارو یا داروی گیاهی نمالید و بدون نظر پزشک به کودک دارو ندهید.

نیش زنبور

اگر نیش در پوست مانده، آن را زود با کشیدن لبه‌ی یک کارت بانکی یا ناخن روی پوست بیرون بیاورید. با انگشت یا موچین فشارش ندهید تا سم بیشتری وارد پوست نشود.
محل را با آب و صابون بشویید و کمپرس سرد بگذارید.
درد و تورم کمی در محل نیش طبیعی است و معمولاً در یکی دو روز کم می‌شود.

بعضی کودکان به نیش زنبور واکنش آلرژیک شدید نشان می‌دهند. اگر صورت، لب‌ها یا زبان کودک ورم کرد، کهیر در همه‌ی بدنش پخش شد، صدایش گرفت، به خس‌خس افتاد، تنفسش سخت شد یا بی‌حال و رنگ‌پریده شد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. نیش‌های متعدد، نیش داخل دهان و گلو و نیش در شیرخوار هم معاینه‌ی فوری لازم دارد.

گاز گرفتن سگ و گربه

زخم را فوراً ۱۵ دقیقه زیر آب روان با صابون بشویید؛ این ساده‌ترین و مؤثرترین کار برای کم کردن خطر هاری و عفونت است.
اگر خونریزی دارد، با پارچه‌ی تمیز فشار دهید و زخم را با پانسمان تمیز بپوشانید. خودتان لبه‌های زخم را با چسب به هم نزدیک نکنید و روی آن چیزی نمالید.
همان روز کودک را به مرکز بهداشت یا مرکز پیشگیری از هاری ببرید؛ حتی اگر زخم فقط یک خراش کوچک است یا حیوان خانگی و آشناست. هاری بعد از بروز نشانه‌ها درمان ندارد، اما واکسن به‌موقع از آن پیشگیری می‌کند.
اگر حیوان صاحب دارد، مشخصات صاحبش را بگیرید تا حیوان زیر نظر قرار بگیرد، اما درمان کودک را به نتیجه‌ی آن موکول نکنید.
وضعیت واکسن کزاز کودک را هم به پزشک بگویید.

گاز گربه با وجود زخم کوچک، بیشتر از گاز سگ عفونت می‌کند. گاز گرفتن و خراش حیوانات وحشی مثل روباه، شغال و خفاش هم همین مراقبت را لازم دارد.

پیشگیری در خانه و بیرون

در مناطق عقرب‌خیز، کفش و لباس را پیش از پوشیدن بتکانید، رختخواب را از دیوار فاصله دهید، از پشه‌بند استفاده کنید و درز در و دیوار را ببندید.
کودک را بدون کفش در حیاط و باغ رها نکنید و شب‌ها با چراغ‌قوه رفت‌وآمد کنید.
نوشیدنی شیرین را در فضای باز بدون در نگذارید؛ زنبور درون قوطی و لیوان می‌رود.
به کودک یاد بدهید به سگ و گربه‌ی غریبه نزدیک نشود و حیوانی را که غذا می‌خورد یا خوابیده، اذیت نکند. کودک نوپا را هرگز با حیوان خانگی تنها نگذارید.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

هر عقرب‌گزیدگی و هر گازگرفتگی حیوان، همان روز معاینه لازم دارد. در این حالت‌ها با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا کودک را فوراً به بیمارستان برسانید:

تنفس سخت، خس‌خس، آب‌ریزش زیاد دهان یا اشکال در بلع
تورم صورت، لب یا زبان، یا کهیر در سراسر بدن
بی‌قراری شدید، حرکات غیرعادی چشم، لرزش یا تشنج
استفراغ، خواب‌آلودگی یا بی‌حالی
ادرار تیره یا قرمز، زردی یا رنگ‌پریدگی در روزهای بعد از عقرب‌گزیدگی
زخم عمیق گازگرفتگی، به‌ویژه در صورت، سر، گردن یا دست
قرمزی، گرمی و تورمی که روزهای بعد بیشتر می‌شود یا تب