بیشتر نوزادان پس از هفته‌ی ۳۷ به دنیا می‌آیند، اما گاهی بدن زودتر از موعد برای زایمان آماده می‌شود. به زایمانی که پیش از کامل شدن هفته‌ی ۳۷ بارداری شروع شود، «زایمان زودرس» می‌گویند. نشانه‌های آن گاهی آن‌قدر ملایم است که با دل‌درد ساده، کمردرد یا انقباض‌های عادی بارداری اشتباه گرفته می‌شود. شناختن این نشانه‌ها مهم است، چون هرچه زودتر به بیمارستان برسید، پزشکان فرصت بیشتری برای درمان و آماده کردن جنین دارند.

چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟

وقتی زایمان زودرس زود تشخیص داده شود، گاهی می‌توان آن را چند روز عقب انداخت. همین چند روز به پزشک فرصت می‌دهد با داروهایی که به رسیدن ریه‌های جنین کمک می‌کنند، او را برای دنیای بیرون آماده‌تر کند. اگر لازم باشد، مادر هم پیش از زایمان به بیمارستانی منتقل می‌شود که بخش مراقبت ویژه‌ی نوزادان دارد. در هر حال، انتخاب دارو و زمان درمان فقط با پزشک است.

کدام درد یعنی هشدار؟

در ماه‌های میانی و آخر، سفت شدن‌های گاه‌به‌گاه و بی‌نظم شکم طبیعی است. این انقباض‌های تمرینی معمولاً نامنظم‌اند، شدیدتر نمی‌شوند و با استراحت یا عوض کردن حالت از بین می‌روند. اما این دردها را جدی بگیرید:

انقباض‌های منظم و مکرر، مثلاً بیش از چهار بار در یک ساعت؛ حتی اگر درد زیادی نداشته باشند و فقط حس سفت شدن شکم باشد
دردی شبیه دل‌درد قاعدگی در پایین شکم، چه مداوم باشد و چه بیاید و برود
کمردرد مبهم و مداوم در پایین کمر، به‌ویژه اگر تازه شروع شده باشد
دل‌پیچه، گاهی همراه با اسهال

کدام ترشح یعنی هشدار؟

تغییر در ترشحات واژن گاهی اولین نشانه است:

افزایش ناگهانی مقدار ترشحات یا تغییر آن به حالت آبکی، مخاطی یا خونابه‌ای
لکه‌بینی یا خونریزی
نشت آب از واژن، چه یک‌باره و چه قطره‌قطره
حس فشار رو به پایین در لگن یا واژن، انگار جنین به پایین فشار می‌آورد

استراحت را جایگزین معاینه نکنید

خیلی از مادران در این لحظه‌ها با خودشان می‌گویند «کمی دراز بکشم و آب بخورم، شاید خوب شود». اما با نشانه‌هایی که گفته شد، استراحت و نوشیدن آب جای معاینه را نمی‌گیرد. گاهی دهانه‌ی رحم در حال باز شدن است بدون آنکه درد زیادی داشته باشید. فقط معاینه، نوار انقباض رحم و در صورت نیاز سونوگرافی می‌تواند مشخص کند زایمان شروع شده یا نه. رفتن به بیمارستان و شنیدن اینکه «چیزی نیست» بسیار بهتر از دیر رسیدن است و هیچ‌کس شما را برای این مراجعه سرزنش نمی‌کند.

در بیمارستان چه می‌کنند؟

در بیمارستان انقباض‌ها و ضربان قلب جنین پایش می‌شود و دهانه‌ی رحم معاینه می‌شود. ممکن است سونوگرافی برای بررسی طول دهانه‌ی رحم و آزمایش ادرار یا ترشحات برای یافتن عفونت انجام شود. اگر زایمان زودرس تأیید شود، پزشک بر اساس هفته‌ی بارداری تصمیم می‌گیرد که از داروهای آماده‌سازی ریه‌ی جنین، داروهای کندکننده‌ی انقباض یا آنتی‌بیوتیک استفاده کند یا نه.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

زایمان زودرس ممکن است برای هر مادری پیش بیاید، اما در این شرایط احتمالش بیشتر است و مراقبت دقیق‌تری لازم است:

سابقه‌ی زایمان زودرس قبلی
بارداری دوقلو یا بیشتر
کوتاه بودن دهانه‌ی رحم در سونوگرافی
عفونت ادراری یا واژینال، خونریزی در بارداری یا فشار خون بالا
سیگار یا قلیان، از جمله دود دست‌دوم
فاصله‌ی کم بین دو بارداری

اگر یکی از این شرایط را دارید، با پزشکتان درباره‌ی برنامه‌ی مراقبت و نزدیک‌ترین بیمارستانی که بخش مراقبت ویژه‌ی نوزادان دارد صحبت کنید.

کی فوراً به بیمارستان برویم؟

اگر پیش از هفته‌ی ۳۷ هر یک از این نشانه‌ها را داشتید، همان لحظه به بیمارستان بروید و منتظر ویزیت بعدی نمانید:

انقباض‌های منظم یا مکرر، دردناک یا بی‌درد
درد شبیه قاعدگی یا کمردرد مداوم
نشت آب، خونریزی یا تغییر ناگهانی ترشحات
حس فشار رو به پایین در لگن
کم شدن حرکت جنین

اگر خونریزی شدید دارید، دردها بسیار نزدیک به هم است، حس زور زدن دارید یا امکان رساندن خودتان به بیمارستان را ندارید، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.