رسم‌های قدیمی ساعت‌های اول تولد: آب‌قند، عسل، سرمه و قنداق سفت

مادربزرگ‌ها و بزرگ‌ترهای خانواده با عشق و تجربه کنار نوزاد می‌آیند و بسیاری از توصیه‌هایشان، مثل کمک به استراحت مادر، ارزشمند است. اما چند رسم قدیمی که هنوز در ساعت‌ها و روزهای اول تولد رایج‌اند، با آنچه امروز درباره‌ی بدن نوزاد می‌دانیم جور درنمی‌آیند و بعضی‌شان واقعاً خطرناک‌اند. دانستن دلیل هر کدام کمک می‌کند با احترام، اما محکم، «نه» بگویید.

آب‌قند، ترنجبین و شیرخشت: نوزاد فقط شیر می‌خواهد

نوزاد سالم در شش ماه اول جز شیر مادر، یا شیر مصنوعی‌ای که پزشک تجویز کرده، به هیچ چیز دیگری نیاز ندارد؛ حتی آب. آغوز روزهای اول کم‌حجم است، اما برای معده‌ی کوچک نوزاد کافی است.

• آب‌قند معده‌ی نوزاد را پر می‌کند و میلش به شیر را کم می‌کند. مکیدن کمتر هم یعنی تولید شیر کمتر در پستان مادر.
• ترنجبین و شیرخشت را برای «پایین آوردن زردی» می‌دهند، اما زردی را درمان نمی‌کنند. با کم کردن شیر خوردن ممکن است زردی را بیشتر کنند و درمان واقعی را به تأخیر بیندازند. این فرآورده‌ها ممکن است آلوده هم باشند.
• دادن هر مایعی با شیشه یا قاشق به نوزادی که تازه شیر خوردن را یاد می‌گیرد، ممکن است گرفتن درست پستان را برایش سخت‌تر کند.

اگر نگرانید شیرتان کافی نیست، از ماما، مشاور شیردهی مرکز بهداشت یا پزشک کمک بگیرید.

عسل، حتی به اندازه‌ی مالیدن به کام

در بعضی خانواده‌ها رسم است که کام نوزاد را با عسل یا خرما «بردارند». عسل ممکن است هاگ باکتری‌ای داشته باشد که در روده‌ی نابالغ نوزاد سم تولید می‌کند و باعث بوتولیسم شیرخوار می‌شود؛ بیماری‌ای که با یبوست، ضعف مکیدن، شل شدن عضلات و گاهی توقف تنفس همراه است. مقدار کم یا مالیدن آن هم این خطر را از بین نمی‌برد. به همین دلیل عسل به هر شکلی تا یک‌سالگی ممنوع است. خرمای جویده یا هر خوراکی دیگری هم نباید در دهان نوزاد گذاشته شود؛ او جز شیر چیزی لازم ندارد و میکروب‌های دهان بزرگسال هم ممکن است به او برسد. اگر این رسم برای خانواده مهم است، می‌توان آن را با دعا یا نوازش به جا آورد، بی‌آنکه چیزی در دهان نوزاد گذاشته شود.

سرمه و مراقبت از بند ناف

سرمه کشیدن به چشم نوزاد، که گاهی برای «درشت شدن چشم» یا «دفع چشم‌زخم» انجام می‌شود، خطرناک است. بسیاری از سرمه‌های سنتی سرب دارند که از راه پوست و دهان جذب می‌شود و برای مغز در حال رشد نوزاد سمی است. سرمه ممکن است باعث عفونت و آسیب چشم هم بشود.

بند ناف هم جز تمیزی و خشکی چیزی لازم ندارد. مالیدن روغن، زردچوبه، خاکستر، پودر یا هر ماده‌ی دیگر خطر عفونت را بیشتر می‌کند. بند ناف را در معرض هوا بگذارید، لبه‌ی پوشک را زیر آن تا کنید و اگر کثیف شد، با آب تمیز بشویید و خشک کنید. معمولاً طی یک تا سه هفته خودش می‌افتد.

قنداق سفت و لباس زیاد

قنداق کردن محکم و صاف کشیدن پاها، به این امید که «پاها صاف شوند»، هیچ کمکی به صاف شدن پا نمی‌کند و احتمال دررفتگی و رشد نامناسب مفصل ران را بیشتر می‌کند. اگر قنداق می‌کنید، بالاتنه را آرام ببندید و پاها را آزاد بگذارید تا بتوانند خم شوند و از هم باز شوند. نوزاد قنداق‌شده را همیشه به پشت بخوابانید و از وقتی که برای غلت زدن تلاش می‌کند، قنداق را کنار بگذارید.

پوشاندن زیاد نوزاد در اتاق گرم، با چند لایه لباس، کلاه و پتو، خطر گرمازدگی دارد و با مرگ ناگهانی شیرخوار هم مرتبط است. قاعده‌ی ساده این است که نوزاد یک لایه بیشتر از آنچه خودتان راحت هستید بپوشد. برای بررسی، پشت گردن یا سینه‌اش را لمس کنید؛ دست و پای کمی خنک طبیعی است. در خواب هم کلاه لازم نیست.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

• به نوزاد عسل داده شده و یبوست، ضعف مکیدن، گریه‌ی ضعیف، افتادگی پلک یا شلی بدن پیدا کرده است.
• زردی‌ای که به شکم و پاها رسیده را همان روز به پزشک نشان دهید. اگر زردی در ۲۴ ساعت اول پیدا شده، به کف دست و پا رسیده یا نوزاد زرد، بی‌حال است و خوب شیر نمی‌خورد، همان موقع به اورژانس کودکان بروید.
• قرمزی، تورم، ترشح بدبو یا خونریزی از بند ناف.
• قرمزی، ترشح یا تورم چشم پس از استفاده از سرمه.
• نوزاد تب ۳۸ درجه یا بیشتر دارد، داغ، برافروخته، بی‌قرار یا بی‌حال است یا کمتر از معمول پوشک خیس می‌کند؛ تب در نوزاد زیر سه ماه را همان موقع در اورژانس کودکان بررسی کنید.

اگر نوزاد به‌سختی نفس می‌کشد، بدنش شل شده یا به صدا و لمس پاسخ نمی‌دهد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.