مسمومیت دارویی کودک؛ از قرص‌های مادربزرگ تا متادون و داروهای اعصاب

کودک نوپا دنیا را با دست و دهان می‌شناسد. قرص‌های رنگی برایش شبیه آبنبات‌اند و شربت شیرین شبیه نوشیدنی. مسمومیت با دارو یکی از علت‌های شایع مراجعه‌ی کودکان زیر پنج سال به اورژانس است و بیشتر این حادثه‌ها با داروی بزرگ‌ترها رخ می‌دهد، نه داروی خود کودک؛ آن هم اغلب در روزهایی که روال خانه به هم خورده است. خبر خوب این است که با چند عادت ساده می‌توان بیشتر آن‌ها را پیشگیری کرد.

مسمومیت‌ها بیشتر کجا اتفاق می‌افتد؟

• کیف دستی مهمان، مادربزرگ یا پرستار که روی مبل یا زمین مانده است
• کنار تخت، روی میز عسلی یا در کشوی پاتختی
• جاقرصی‌های هفتگی که به‌راحتی باز می‌شوند
• قرصی که روی زمین افتاده و کسی متوجه نشده
• خانه‌ی پدربزرگ و مادربزرگ، که معمولاً داروی زیادی دارد و برای کودک ایمن نشده است
• روزهای مهمانی، سفر، اسباب‌کشی و عید که همه سرگرم‌اند

کدام داروها خطرناک‌ترند؟

هر دارویی در مقدار زیاد سمی است، اما بعضی داروها حتی با یک قرص یا یک جرعه برای کودک نوپا کشنده‌اند:

• متادون، تریاک، شیره و مسکن‌های مخدر: تنفس کودک را آرام‌آرام کند می‌کنند و ممکن است متوقف کنند. علائم گاهی چند ساعت بعد و حتی در خواب ظاهر می‌شود.
• داروهای اعصاب و روان، مثل ضدافسردگی‌ها، آرام‌بخش‌ها و داروهای خواب
• داروهای قلب و فشار خون
• داروهای دیابت که قند خون را پایین می‌آورند
• قرص آهن و ویتامین‌های بزرگسالان

متادون را هرگز در بطری آب، نوشابه یا آبمیوه نریزید و در یخچال یا جایی که کودک به آن دسترسی دارد نگذارید. بسیاری از مسمومیت‌های مرگبار کودکان با متادون، از خوردن مایعی رخ داده که شبیه نوشیدنی بوده است. اگر کسی در خانه متادون یا داروی مخدر مصرف می‌کند، این مهم‌ترین نکته‌ی ایمنی خانه است. هرگز برای آرام کردن یا خواباندن کودک، یا برای دل‌درد و دندان‌درد، به او تریاک یا متادون ندهید؛ حتی مقدار بسیار کم می‌تواند کشنده باشد.

داروها را چطور نگه داریم؟

• همه‌ی داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌ها را در ظرف اصلی با درپوش ایمنی و در قفسه‌ی قفل‌دار یا کمد بالا، دور از دید و دسترس کودک نگه دارید.
• بعد از هر بار مصرف، دارو را فوراً سر جایش برگردانید، حتی اگر چند ساعت بعد دوباره لازم است.
• از مهمان‌ها بخواهید کیفشان را در اتاقی با در بسته یا جای بلند بگذارند.
• پیش از رفتن به خانه‌ی پدربزرگ و مادربزرگ، با مهربانی از آن‌ها بخواهید داروهایشان را جمع کنند.
• جلوی کودک دارو نخورید، چون کودک از بزرگ‌ترها تقلید می‌کند.
• هرگز دارو را آبنبات، شکلات یا خوراکی معرفی نکنید؛ بگویید «این دارو است و فقط بزرگ‌ترها به تو می‌دهند».
• داروهای تاریخ‌گذشته و بی‌مصرف را طبق راهنمایی داروخانه دور بیندازید.

اگر کودک دارو خورد: فوراً به اورژانس

• منتظر علامت نمانید. بسیاری از مسمومیت‌ها، به‌ویژه با متادون و داروهای قلب و دیابت، در ساعت‌های اول بی‌علامت‌اند.
• هرچه در دهان کودک مانده بیرون بیاورید.
• کودک را وادار به استفراغ نکنید و به او شیر، آب‌نمک یا چیز دیگری ندهید، مگر به دستور پزشک.
• بسته یا شیشه‌ی دارو را بردارید، تخمین بزنید چه مقدار کم شده و فوراً به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید. در مسیر می‌توانید با مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم به شماره‌ی ۱۹۰ هم مشورت کنید.
• حتی اگر فقط احتمال می‌دهید کودک دارو خورده باشد، مثلاً شیشه باز مانده و کودک تنها بوده، بررسی لازم است.

در مسمومیت با متادون و بعضی داروهای دیگر، ممکن است علائم پس از بهبود ظاهری برگردد؛ به همین دلیل کودک گاهی باید مدتی در بیمارستان زیر نظر بماند.

چه زمانی فوراً کمک بگیریم؟

اگر کودک پس از خوردن احتمالی دارو هر یک از این نشانه‌ها را دارد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و اگر پاسخ نمی‌دهد و درست نفس نمی‌کشد، احیا را شروع کنید:

• خواب‌آلودگی شدید، بیدار نشدن یا شل شدن بدن
• نفس‌های کند، سطحی یا نامنظم، خرخر یا کبودی لب‌ها
• مردمک‌های خیلی ریز
• تشنج
• رنگ‌پریدگی، عرق سرد، لرزش یا گیجی
• ضربان قلب خیلی تند یا کند، بی‌قراری شدید یا رفتار عجیب
• استفراغ مکرر