گرمازدگی در کودکان؛ نشانه‌ها و کمک فوری در تابستان‌های داغ

تابستان‌های ایران در بسیاری از شهرها داغ و طولانی است و گاهی خاموشی و قطع کولر هم به آن اضافه می‌شود. بزرگسال در گرما تشنه می‌شود، سایه پیدا می‌کند و لباسش را سبک می‌کند، اما شیرخوار و کودک خردسال نمی‌توانند این کارها را خودشان انجام دهند. به همین دلیل، مراقبت از کودک در روزهای گرم کاملاً به دقت شما بستگی دارد. خبر خوب این است که گرمازدگی تقریباً همیشه قابل پیشگیری است.

چرا کودکان زودتر گرمازده می‌شوند؟

بدن کودک نسبت به وزنش سطح بیشتری دارد و گرمای محیط را سریع‌تر جذب می‌کند. شیرخوار و کودک خردسال کمتر عرق می‌کنند، زودتر آب بدنشان را از دست می‌دهند و نمی‌توانند بگویند تشنه‌اند یا گرمشان است. کودکی که مشغول بازی است هم معمولاً یادش می‌رود آب بخورد.

آسیب گرما معمولاً دو مرحله دارد. در مرحله‌ی اول که «خستگی گرمایی» نام دارد، کودک عرق زیادی می‌کند، بی‌حوصله و خسته می‌شود، سردرد یا دل‌پیچه دارد و تشنه است. اگر در همین مرحله خنک نشود، ممکن است کار به گرمازدگی شدید برسد؛ حالتی که دستگاه تنظیم دمای بدن از کار می‌افتد و دمای بدن به‌شدت بالا می‌رود. این حالت اورژانسی است.

پیشگیری در روزهای داغ

• در ساعت‌های داغ ظهر، تقریباً از ساعت ۱۱ تا ۱۶، کودک را بیرون نبرید. خرید و بازی و پیاده‌روی را به صبح زود یا عصر بسپارید.
• لباس نخی، گشاد و رنگ روشن بپوشانید و کلاه لبه‌دار سرش بگذارید. لباس اضافه و پتو گرما را در بدن نگه می‌دارد.
• روی کالسکه پارچه یا پتو نیندازید؛ فضای زیر آن مثل گلخانه داغ می‌شود. به‌جایش از سایه‌بان خود کالسکه استفاده کنید و در سایه بمانید.
• شیرخوار زیر شش ماه فقط شیر مادر یا شیر خشک می‌خورد و در گرما هم آب ساده لازم ندارد؛ کافی است دفعات شیردهی را بیشتر کنید.
• از شش ماهگی کنار شیر، جرعه‌های کوچک آب ساده هم بدهید. به کودک بزرگ‌تر مرتب آب تعارف کنید، حتی اگر تشنگی نشان ندهد، و به‌جای نوشابه و آب‌میوه‌ی صنعتی، آب بدهید.
• کودک را هرگز، حتی چند دقیقه، در خودروی پارک‌شده تنها نگذارید.
• در خاموشی، کودک را به خنک‌ترین اتاق ببرید، پرده‌ها را بکشید، لباسش را کم کنید و با دستمال نم‌دار یا حمام آب ولرم خنکش کنید.

نشانه‌هایی که باید جدی بگیرید

در کودکی که مدتی در گرما مانده است، این نشانه‌ها هشداردهنده‌اند:

• بی‌حالی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا بی‌قراری شدید
• پوست داغ و سرخ، چه خشک باشد و چه عرق‌کرده
• دمای بدن ۴۰ درجه یا بیشتر
• استفراغ، سردرد یا سرگیجه
• گیجی، حرف‌های نامفهوم یا واکنش کم به شما
• تنفس و ضربان تند

نشانه‌های کم‌آبی را هم بشناسید: پوشک‌های خیس کمتر یا ادرار تیره، دهان خشک، گریه‌ی بی‌اشک، گود افتادن ملاج در شیرخوار و چشم‌های گود.

کمک فوری به کودک گرمازده

• کودک را فوراً به جای خنک، سایه یا اتاق مجهز به کولر ببرید.
• لباس‌هایش را تا حد ممکن کم کنید.
• بدنش را با حوله یا پارچه‌ی خیس و خنک بپوشانید و مرتب خیس کنید و او را باد بزنید یا جلوی پنکه بگذارید. کیسه‌ی خنک پیچیده در پارچه را زیر بغل و کشاله‌ی ران او بگذارید.
• از آب یخ، حمام آب بسیار سرد و مالیدن الکل پرهیز کنید.
• اگر هوشیار است و استفراغ نمی‌کند، شیرخوار زیر شش ماه را شیر بدهید و به کودک بزرگ‌تر جرعه‌جرعه آب بدهید. به کودک گیج یا خواب‌آلود چیزی نخورانید.
• داروی تب‌بر در گرمازدگی کمکی نمی‌کند؛ بدون نظر پزشک به کودک دارو ندهید.

اگر کودک بدحال است، گیج است یا به خنک‌سازی جواب نمی‌دهد، همزمان با شروع خنک کردن با ۱۱۵ تماس بگیرید.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

در این حالت‌ها فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا کودک را به بیمارستان برسانید:

• بیهوشی، گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا تشنج
• دمای بدن ۴۰ درجه یا بیشتر، یا پوست داغ و خشک
• استفراغ مکرر که اجازه‌ی نوشیدن نمی‌دهد
• تنفس تند یا سخت
• هر نشانه‌ی گرمازدگی در شیرخوار زیر شش ماه، و دمای ۳۸ درجه یا بیشتر در شیرخوار زیر سه ماه

اگر کودک بعد از خنک شدن حالش بهتر شد اما هنوز کم‌آب به نظر می‌رسد، کم ادرار می‌کند، سردرد یا بی‌حالی‌اش ادامه دارد، همان روز او را نزد پزشک خانواده یا مرکز بهداشت ببرید.