هر زمستان خبرهای گازگرفتگی دوباره شنیده می‌شود؛ خانواده‌ای که شب با بخاری روشن خوابیده، یا کسی که در حمام با آبگرمکن معیوب از حال رفته است. مونوکسید کربن، گازی که این حادثه‌ها را می‌سازد، بی‌سروصدا عمل می‌کند، اما پیشگیری از آن کاملاً در دست ماست. اگر در خانه نوزاد، کودک خردسال یا مادر باردار دارید، این چند نکته را پیش از روشن کردن اولین بخاری فصل مرور کنید.

مونوکسید کربن چیست و چرا خطرناک است؟

مونوکسید کربن گازی بی‌رنگ و بی‌بوست که از سوختن ناقص گاز، نفت، زغال و چوب تولید می‌شود. نه آن را می‌بینید و نه بویش را حس می‌کنید. وقتی تنفس شود، جای اکسیژن را در خون می‌گیرد و مغز و قلب را از اکسیژن محروم می‌کند.

نوزاد و کودک خردسال تندتر نفس می‌کشند و زودتر از بزرگسالان آسیب می‌بینند. در زن باردار، این گاز به جنین هم می‌رسد و ممکن است جنین آسیب ببیند، حتی وقتی حال خود مادر چندان بد نیست. سالمندان و افراد مبتلا به بیماری قلبی یا تنفسی هم آسیب‌پذیرترند.

بخاری و آبگرمکن را پیش از سرما آماده کنید

پیش از روشن کردن بخاری در پاییز، دودکش بخاری و آبگرمکن را بازدید کنید. دودکش باید سالم، بدون سوراخ و زنگ‌زدگی، محکم به دستگاه وصل و از پشت‌بام بالاتر باشد و کلاهک استاندارد داشته باشد.
لانه‌ی پرنده، دوده یا خرابی داخل دودکش را برطرف کنید. بهتر است این بازدید را یک سرویس‌کار مجاز انجام دهد.
شعله‌ی سالم آبی است. اگر شعله‌ی بخاری یا آبگرمکن زرد و نارنجی است یا روی دیوار و سقف اطرافش دوده نشسته، وسیله نیاز به سرویس دارد.
آبگرمکن گازی را داخل حمام یا اتاق خواب نصب نکنید و اگر چنین است، جای آن را تغییر دهید.
همه‌ی درزها و دریچه‌های خانه را کامل نبندید؛ اتاقی که بخاری گازی دارد به کمی جریان هوای تازه نیاز دارد.

کارهایی که هرگز نباید کرد

هرگز برای گرم کردن اتاق از منقل، زغال، پیک‌نیک، اجاق گاز یا فر استفاده نکنید، حتی برای چند دقیقه.
از بخاری بدون دودکش در اتاق خواب یا فضای بسته استفاده نکنید.
در چادر مسافرتی، کانکس یا ماشین با پیک‌نیک یا منقل نخوابید.
ماشین را در پارکینگ بسته یا گاراژ روشن نگذارید.
کودک را هیچ‌وقت در اتاقی که وسیله‌ی گرمایشی نامطمئن دارد، تنها نخوابانید.

نشانه‌های هشدار

نشانه‌های مسمومیت با مونوکسید کربن شبیه سرماخوردگی یا مسمومیت غذایی است و به همین دلیل اغلب نادیده گرفته می‌شود:

سردرد، سرگیجه و احساس سبکی سر
تهوع و استفراغ
خواب‌آلودگی، خستگی یا گیجی
تنگی نفس و تپش قلب
در شیرخوار: بی‌قراری، بدغذایی، استفراغ یا بی‌حالی غیرعادی

مهم‌ترین سرنخ این است که چند نفر از اهل خانه، هم‌زمان چنین حالی پیدا کنند، یا حالشان در خانه بدتر و بیرون از خانه بهتر شود. تب در این مسمومیت معمولاً دیده نمی‌شود.

اگر به گازگرفتگی شک کردید

پنجره‌ها و درها را باز کنید.
همه، به‌خصوص کودکان و زن باردار، را فوراً به هوای آزاد ببرید.
اگر به‌راحتی ممکن است، وسیله‌ی گرمایشی را خاموش کنید، اما برای این کار داخل نمانید.
با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید، حتی اگر بیرون از خانه حال همه کمی بهتر شده است. اگر کسی بیهوش است یا نفس نمی‌کشد، اپراتور ۱۱۵ شما را برای احیا راهنمایی می‌کند.
تا وقتی وسیله بازدید و تعمیر نشده، به خانه برنگردید و آن را روشن نکنید.

اگر بوی گاز شهری را حس کردید، کلید برق را نزنید، شعله روشن نکنید و از بیرون خانه با اتفاقات گاز ۱۹۴ تماس بگیرید.

نصب هشداردهنده‌ی گاز مونوکسید کربن نزدیک اتاق‌های خواب و محل بخاری و آبگرمکن، لایه‌ی حفاظتی مفیدی است. هشداردهنده را جایگزین بازدید دودکش ندانید و باتری‌اش را مرتب بررسی کنید.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

هر کسی که در معرض گازگرفتگی بوده، حتی با نشانه‌های خفیف، باید معاینه شود. زن باردار و شیرخوار را حتماً به پزشک نشان دهید، حتی اگر حالشان خوب به نظر برسد. در این حالت‌ها فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

بیهوشی، حتی کوتاه، یا بیدار نشدن
گیجی، رفتار غیرعادی یا حرف زدن نامفهوم
تشنج
تنفس سخت، درد قفسه‌ی سینه یا تپش شدید قلب
استفراغ مکرر یا سردرد شدید
کاهش حرکت جنین در زن باردار