روروئک برای کودک مفید است یا خطرناک؟ آنچه پزشکان کودکان می‌گویند

وقتی کودک به شش‌هفت‌ماهگی می‌رسد، معمولاً یکی از اطرافیان پیشنهاد می‌دهد: «یک روروئک برایش بخرید، هم سرگرم می‌شود و هم زودتر راه می‌افتد.» روروئک در ظاهر وسیله‌ای شاد و بی‌خطر است و کودک هم از چرخیدن در خانه لذت می‌برد. اما انجمن پزشکان کودکان آمریکا و بسیاری از متخصصان کودکان استفاده از آن را توصیه نمی‌کنند و در کشوری مثل کانادا فروشش ممنوع است. دلیلش ساده است: فایده‌ای که از آن انتظار می‌رود وجود ندارد و خطرهایش واقعی است.

آیا روروئک راه رفتن را جلو می‌اندازد؟

نه. پژوهش‌ها نشان داده‌اند کودکانی که از روروئک استفاده می‌کنند زودتر راه نمی‌افتند و در بعضی مطالعه‌ها حتی کمی دیرتر راه رفته‌اند. کودک برای راه رفتن باید تعادل را یاد بگیرد، عضلات تنه و لگن را قوی کند و مراحلی مثل نشستن، چهاردست‌وپا رفتن، ایستادن با گرفتن مبل و قدم برداشتن کنار آن را طی کند. در روروئک، صندلی و قاب بدن کودک را نگه می‌دارد و او بدون نیاز به حفظ تعادل، با نوک پا زمین را هل می‌دهد. به همین دلیل تمرین طبیعی عضلات و تعادل کم می‌شود و ممکن است عادت راه رفتن روی پنجه تقویت شود. کودک در روروئک پاهایش را هم نمی‌بیند، در حالی که دیدن پاها بخشی از یادگیری حرکت است.

روروئک چه آسیب‌هایی می‌زند؟

آسیب‌های روروئک اغلب جدی است و بیشترشان در حضور بزرگ‌ترها رخ می‌دهد:

• افتادن از پله: شایع‌ترین و خطرناک‌ترین آسیب است و به ضربه‌ی سر، شکستگی و گاهی آسیب مغزی منجر می‌شود.
• واژگون شدن: گیر کردن چرخ به لبه‌ی فرش، آستانه‌ی در یا یک اسباب‌بازی روروئک را برمی‌گرداند.
• سوختگی: کودک در روروئک بلندتر است و دستش به چیزهایی می‌رسد که از روی زمین به آن‌ها دسترسی ندارد؛ استکان چای، قوری و سماور، ظرف غذای داغ روی میز، اتو و بخاری.
• مسمومیت و بلعیدن: رسیدن به دارو، شوینده یا اشیای کوچک روی میز و کابینت.
• غرق شدن: رسیدن به حوض، استخر یا تشت آب.

چرا مراقبت بزرگ‌ترها کافی نیست؟

بسیاری از والدین می‌گویند: «من همیشه کنارش هستم.» اما کودک در روروئک در یک ثانیه حدود یک متر جابه‌جا می‌شود؛ یعنی پیش از آنکه شما از جا بلند شوید، به لبه‌ی پله یا کنار سماور رسیده است. بسیاری از حادثه‌ها درست در لحظه‌ای رخ داده که پدر یا مادر رو برگردانده بود تا در را باز کند یا به تلفن جواب دهد. در محافظ پله هم همیشه کمک نمی‌کند، چون گاهی باز می‌ماند.

جایگزین‌های بهتر

کودک برای رشد حرکتی به فرصت آزاد روی زمین نیاز دارد، نه وسیله‌ای که به جای او حرکت کند:

• بازی آزاد روی زمین، روی زیرانداز تمیز و در فضای امن، بهترین تمرین برای غلت زدن، نشستن و چهاردست‌وپا رفتن است.
• میز فعالیت ثابت، که چرخ ندارد و کودک در آن می‌ایستد و بازی می‌کند، سرگرمی مشابهی می‌دهد بی آنکه جابه‌جا شود. آن را هم برای مدت کوتاه به کار ببرید.
• گاری هل‌دادنی محکم با پایه‌ی پهن، وقتی کودک با گرفتن مبل می‌ایستد، به تمرین قدم برداشتن کمک می‌کند.
• مبل و میزهای کم‌ارتفاع و محکم برای ایستادن و قدم زدن کنارشان عالی‌اند.
• پابرهنه راه رفتن در خانه به تعادل و قدرت پاها کمک می‌کند.

اگر روروئک هدیه گرفته‌اید، بهتر است کنارش بگذارید. اگر اطرافیان اصرار دارند، می‌توانید بگویید پزشک کودک آن را توصیه نکرده است.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

• اگر کودک با روروئک افتاد و سرش ضربه خورد، و بیهوش شد، بیش از یک بار استفراغ کرد، خواب‌آلودگی غیرعادی دارد، تشنج کرد یا ملاجش برآمده است، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر با روروئک از پله افتاده، حتی اگر سرحال به نظر می‌رسد، همین حالا او را به اورژانس ببرید؛ هر ضربه‌ی دیگری به سر شیرخوار زیر یک سال را هم همان روز به پزشک نشان دهید.
• اگر دست یا پایی را حرکت نمی‌دهد یا تورم و درد شدید دارد، ممکن است شکستگی داشته باشد؛ به بیمارستان بروید.
• هر سوختگی تاول‌دار، بزرگ‌تر از کف دست کودک یا روی صورت، دست‌ها، پاها و ناحیه‌ی تناسلی معاینه لازم دارد. تا رسیدن به درمانگاه، محل را حدود ۲۰ دقیقه زیر آب خنک و روان بگیرید و یخ نگذارید.
• اگر کودک تا حدود ۱۸ ماهگی راه نیفتاده یا نگران رشد حرکتی او هستید، با پزشک کودک یا مرکز بهداشت مشورت کنید.