نینیهمراهآموزش حریم بدن به کودک را از چه سنی و چطور شروع کنیم؟
آموزش حریم بدن را می‌توان از دو سالگی با اسم درست اندام‌ها و قانون لباس زیر شروع کرد. فرق راز خوب و بد، احترام به «نه» گفتن کودک و شناختن نشانه‌های هشدار، از او محافظت می‌کند.
آموزش حریم بدن مثل یاد دادن عبور از خیابان است: قرار نیست کودک را بترساند، بلکه مهارتی به او می‌دهد که امیدواریم هرگز لازمش نشود. می‌توانید این آموزش را از حدود دو سالگی، هم‌زمان با یاد دادن اسم اعضای بدن، شروع کنید و سال‌ها با زبانی متناسب با سن ادامه دهید. هدف این است که کودک بداند بدنش مال خودش است، بتواند «نه» بگوید و مطمئن باشد همیشه می‌تواند با شما حرف بزند.
از اسم درست اندام‌ها شروع کنید
همان‌طور که اسم چشم و گوش و دست را یاد می‌دهید، اسم اندام‌های تناسلی را هم با کلمه‌های درست و بدون خجالت بگویید. کودکی که کلمه‌ی درست را می‌داند، اگر اتفاقی بیفتد، آن را روشن‌تر توضیح می‌دهد و بزرگ‌ترها هم حرفش را بهتر می‌فهمند. کلمه‌های مبهم یا شرم‌آلود این پیام را می‌دهند که درباره‌ی این قسمت‌ها نباید حرف زد.
بعد قانونی ساده و قابل فهم یاد بدهید:
- «جاهایی که لباس زیر می‌پوشاند، خصوصی است.»
- «هیچ‌کس، چه بزرگ‌تر چه بچه‌ی دیگر، نباید به جاهای خصوصی تو دست بزند، نگاهشان کند یا از آن‌ها عکس بگیرد و تو هم نباید به جاهای خصوصی کسی دست بزنی.»
- «اگر کسی خواست این کار را بکند، بگو نه، از او دور شو و زود به من یا بابا بگو.»
استثناها را هم توضیح دهید: پدر و مادر یا مراقب کودک در حمام و دستشویی کمک می‌کنند و پزشک فقط با حضور پدر یا مادر معاینه می‌کند. مهم این است که کودک بداند این لمس‌ها پنهانی نیستند. این جمله‌ها را یک بار و با لحن ترسناک نگویید؛ در موقعیت‌های عادی مثل حمام و لباس پوشیدن، بارها و آرام تکرار کنید.
راز خوب، راز بد
بیشتر آزارها از طرف آدم‌های آشنا رخ می‌دهد، نه غریبه‌ها؛ پس این قانون‌ها درباره‌ی همه صدق می‌کند. آزارگرها اغلب کودک را تشویق یا تهدید می‌کنند که ماجرا را «راز» نگه دارد. پس کودک باید فرق دو نوع راز را بداند:
- راز خوب، مثل هدیه‌ی تولد مادربزرگ، همه را خوشحال می‌کند و زود گفته می‌شود.
- راز بد حال کودک را بد می‌کند، او را می‌ترساند یا قرار است برای همیشه پنهان بماند.
به کودک بگویید: «هیچ بزرگ‌تری نباید از تو بخواهد لمسی را از ما پنهان کنی. اگر کسی این را خواست، حتماً به ما بگو. تو به خاطر گفتنش هیچ‌وقت دعوا نمی‌شوی.» کمک کنید چند بزرگ‌تر مورد اعتماد، مثل پدر، مادر، مادربزرگ یا مربی مهد، را نام ببرد که می‌تواند با آن‌ها حرف بزند.
به «نه» گفتن کودک احترام بگذارید
کودکی که در خانه می‌بیند «نه» گفتنش شنیده می‌شود، بیرون از خانه هم راحت‌تر نه می‌گوید. در فرهنگ ما رایج است که از کودک بخواهیم عمو، خاله یا مهمان را ببوسد یا بغل کند، حتی وقتی دلش نمی‌خواهد. مجبور کردن او به تماس بدنی این پیام ناخواسته را می‌دهد که خواسته‌ی بزرگ‌ترها از احساس خودش مهم‌تر است.
به‌جای اجبار، راه‌های دیگری برای سلام و محبت پیشنهاد کنید: دست دادن، دست تکان دادن، بوس فرستادن یا یک لبخند. اگر فامیلی دلخور شد، بی‌آنکه کودک را شرمنده کنید، با لبخند بگویید: «امروز دوست دارد با دست دادن سلام کند.» در بازی‌هایی مثل قلقلک یا کشتی هم، وقتی کودک گفت «بس است»، فوراً دست بکشید.
نشانه‌های هشدار و گوش دادن بدون سرزنش
همیشه نمی‌شود از هر خطری پیشگیری کرد، اما می‌شود نشانه‌ها را دید. این تغییرها را جدی بگیرید:
- تغییر ناگهانی رفتار، مثل گوشه‌گیری، پرخاشگری یا گریه‌ی بی‌دلیل.
- ترس یا مقاومت شدید در برابر فردی خاص یا رفتن به جایی خاص.
- برگشتن به رفتارهای کودکانه‌تر، مثل شب‌ادراری، یا کابوس‌های مکرر.
- رفتار یا دانسته‌های جنسی نامتناسب با سن.
- درد، خارش، زخم یا خونریزی در ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد.
اگر کودک چیزی به شما گفت، آرام بمانید، حرفش را باور کنید و بدون بازجویی گوش دهید: «خیلی کار خوبی کردی که به من گفتی. تقصیر تو نیست.» واکنش تند یا ناباوری ممکن است باعث شود دیگر چیزی نگوید.
کی از پزشک و مشاور کمک بگیریم؟
اگر یکی از نشانه‌های بالا را دیدید یا کودک چیزی گفت که نگرانتان کرد، بی‌درنگ با پزشک کودک یا روان‌شناس کودک مشورت کنید. برای راهنمایی و گزارش با خط ۱۲۳ بهزیستی تماس بگیرید و تا روشن شدن ماجرا، کودک را با فردی که به او مشکوکید تنها نگذارید. اگر نشانه‌ی جسمی مثل خونریزی یا زخم دیدید، کودک را همان روز نزد پزشک ببرید و اگر در خطر فوری است، با پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید.
جمع‌بندی
- از حدود دو سالگی با اسم درست اندام‌ها و قانون لباس زیر شروع کنید.
- فرق راز خوب و راز بد را یاد بدهید.
- به «نه» گفتن کودک احترام بگذارید و او را مجبور به بوسیدن و بغل کردن نکنید.
- نشانه‌های هشدار را بشناسید و هر حرفی را بدون سرزنش بشنوید.